હૃદયરોગનો હુમલો, સ્ટ્રોક કે ગંભીર અકસ્માત જેવી મેડિકલ ઇમરજન્સી ક્યારેય અગાઉથી ચેતવણી આપીને નથી આવતી. આવા જટિલ સંજોગોમાં જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચેનો તફાવત માત્ર થોડીક મિનિટોનો હોય છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ 108 કે 112 પર કોલ કરે છે, ત્યારે સમગ્ર ઇમરજન્સી સિસ્ટમની કસોટી શરૂ થાય છે. કૉલ રિસીવ થવાથી લઈને એમ્બ્યુલન્સ સમયસર પહોંચવા અને દર્દીને હોસ્પિટલ સુધી પહોંચાડવા સુધીની પ્રક્રિયા અત્યંત સુમેળભરી હોવી જરૂરી છે. તાજેતરના અભ્યાસો અને આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારતમાં સમયસર તબીબી સહાય ન મળવાને કારણે દરરોજ હજારો લોકોએ જીવ ગુમાવવો પડે છે, જે સમગ્ર આરોગ્ય પ્રણાલી પર ગંભીર સવાલો ખડા કરે છે.
કોઈપણ કટોકટીમાં દર્દી માટે 'ગોલ્ડન અવર' (પ્રથમ કલાક) જીવન બચાવવા માટે સૌથી નિર્ણાયક સાબિત થાય છે. કાર્ડિયાક અરેસ્ટ કે હાર્ટ અટેક જેવી સ્થિતિમાં દર મિનિટે બચી જવાની શક્યતાઓ ઝડપથી ઘટી જાય છે. તજજ્ઞોના મતે, હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલાં જો યોગ્ય પ્રાથમિક સારવાર એટલે કે સીપીઆર (CPR) આપવામાં આવે તો દર્દીનો જીવ બચી શકે છે. જો કે, મધ્યપ્રદેશ, ઓડિશા અને મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યોમાંથી સામે આવેલા કિસ્સાઓમાં એમ્બ્યુલન્સ સમયસર ન પહોંચવી, ઓક્સિજન ખૂટી જવો કે વાહનમાં ઇંધણ ન હોવા જેવી ગંભીર લાપરવાહીઓ જોવા મળી છે. આ ઉપરાંત, પૂરતા પ્રમાણમાં અદ્યતન લાઈફ સપોર્ટવાળી એમ્બ્યુલન્સની અછત અને સરકારી તેમજ ખાનગી હેલ્પલાઇન સેવાઓમાં થતો વિલંબ દર્દીઓ માટે જીવલેણ સાબિત થઈ રહ્યો છે.
આ સમસ્યાના કાયમી ઉકેલ માટે માત્ર એમ્બ્યુલન્સની સંખ્યા વધારવી પૂરતી નથી, પરંતુ સમગ્ર સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી નક્કી કરવી અનિવાર્ય છે. જીપીએસ-ટ્રેગ્ડ વાહનો, હોસ્પિટલોની ક્ષમતાનું રિયલ-ટાઇમ રેટિંગ અને પ્રત્યેક અટકાવી શકાયેલા મૃત્યુની ગંભીર સમીક્ષા થવી જોઈએ. આ સાથે જ પોલીસ કર્મચારીઓ, સિક્યુરિટી ગાર્ડ્સ, શિક્ષકો અને સામાન્ય નાગરિકોને સીપીઆર તેમજ પ્રાથમિક સારવારની તાલીમ આપવી પણ એટલી જ જરૂરી છે જેથી હોસ્પિટલ પહોંચતા પહેલાંના કીમતી સમયમાં દર્દીને સાચો સહારો મળી શકે.
