યુનાઈટેડ નેશન્સ પોપ્યુલેશન ફંડ (UNFPA) દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા 'સ્ટેટ ઓફ ધ વર્લ્ડ પોપ્યુલેશન રિપોર્ટ ૨૦૨૬' અનુસાર, ભારત વિશ્વનો સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો દેશ બન્યો રહેશે અને આગામી વર્ષ ૨૦૨૬માં દેશની કુલ વસ્તી અંદાજે ૧૪૭.૬૬ કરોડ સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે. અહેવાલ દર્શાવે છે કે ભારતની વસ્તીમાં ૧૦ થી ૨૪ વર્ષની વય જૂથના યુવાનોનું પ્રમાણ ૨૬ ટકા જેટલું મજબૂત છે, જેને અહેવાલમાં ભારતની 'યુવા ક્ષણ' તરીકે ઓળખાવવામાં આવી છે. આ ડેટા સ્પષ્ટ કરે છે કે દેશની કુલ વસ્તીના ૬૯ ટકા લોકો ૧૫ થી ૬૪ વર્ષની કાર્યક્ષમ વય જૂથમાં આવે છે, જે ભારત માટે આર્થિક વિકાસની દ્રષ્ટિએ સોનેરી તક સમાન છે.
વસ્તીના આંકડાકીય પાસાઓની ચર્ચા કરીએ તો, ભારતનો કુલ પ્રજનન દર (TFR) હાલમાં ૧.૯ નોંધાયો છે, જે વસ્તી જાળવી રાખવાના ૨.૧ ના સ્તર કરતા નીચો છે. આનો અર્થ એ થયો કે નવી પેઢીમાં વસ્તીનું કદ જાળવી રાખવા માટે જરૂરી બાળકોની સરખામણીએ મહિલાઓ ઓછા બાળકોને જન્મ આપી રહી છે. અહેવાલમાં એવું પણ અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું છે કે આજથી આશરે ૪૦ વર્ષ પછી જ્યારે વસ્તી ઘટવાની શરૂઆત થશે, ત્યારે ભારતની વસ્તી વધીને આશરે ૧૭૦ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. આ વૈશ્વિક સર્વેક્ષણમાં ભારતના ઉત્સાહી ચિત્રને પણ ઉજાગર કરવામાં આવ્યું છે, જ્યાં આર્થિક અને સામાજિક પડકારો છતાં ૮૩ ટકા ઉત્તરદાતાઓ ભવિષ્ય વિશે સકારાત્મક દ્રષ્ટિકોણ ધરાવે છે.
દેશના સર્વાંગી વિકાસ માટે યુએનએફપીએ દ્વારા યુવા વર્ગની અપેક્ષાઓ અને સ્વાસ્થ્ય જરૂરિયાતો પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. યુવાનોને પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય, માસિક ધર્મની સ્વચ્છતા અને સલામત ગર્ભધારણ જેવી પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવાઓ બિન-નિર્ણયાત્મક અને ગુપ્ત રીતે ઉપલબ્ધ કરાવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. અહેવાલ સૂચવે છે કે જો સમયસર આ યુવા શક્તિના કૌશલ્ય અને સ્વાસ્થ્ય પાછળ યોગ્ય રોકાણ કરવામાં આવે, તો ભારત આગામી સમયમાં વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક મહાશક્તિ તરીકે વધુ મજબૂતાઈથી ઉભરી આવશે.
