પીઆરએસ લેજિસ્લેટિવ રિસર્ચ (PRS Legislative Research) દ્વારા મંગળવારે જાહેર કરવામાં આવેલા એક મહત્વપૂર્ણ અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા મૂડી ખર્ચ માટે અપાતી વ્યાજમુક્ત લોનને બાદ કરતા રાજ્યોની સંયુક્ત રાજકોષીય ખાધ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭માં ઘટીને જીડીપીના ૨.૯ ટકા પર આવી જશે, જે અગાઉના નાણાકીય વર્ષના સુધારેલા અંદાજ મુજબ ૩.૪ ટકા હતી. જો કે, રાહતજનક સ્થિતિ વચ્ચે અહેવાલે એ પણ ઉજાગર કર્યું છે કે ૧૬મા નાણા પંચ દ્વારા ભલામણ કરાયેલ ૩ ટકાની મર્યાદા કરતાં નવ રાજ્યોની રાજકોષીય ખાધ વધુ છે. કેન્દ્રની મૂડી રોકાણ સહાય યોજના (SASCI) હેઠળની લોનને સામેલ કરતા આ સંયુક્ત ખાધ ૨૦૨૬-૨૭માં જીડીપીના ૩.૨ ટકા રહેવાનો અંદાજ છે, જ્યારે મણિપુર રાજ્ય જીડીપીના ૦.૮ ટકાની રાજકોષીય પુરાંત (સરપ્લસ) નોંધાવશે તેવી અપેક્ષા છે.
જે નવ રાજ્યોએ ૩ ટકાની નિર્ધારિત મર્યાદા વટાવી છે તેમાં આંધ્રપ્રદેશ, હિમાચલ પ્રદેશ, જમ્મુ અને કાશ્મીર, કેરળ, મેઘાલય, નાગાલેન્ડ, પંજાબ, સિક્કિમ અને ઉત્તરાખંડનો સમાવેશ થાય છે. આ યાદીમાં જમ્મુ અને કાશ્મીર ૩.૭ ટકાની સર્વોચ્ચ ખાધ સાથે મોખરે છે, જ્યારે મેઘાલય અને હિમાચલ પ્રદેશમાં આ પ્રમાણ આશરે ૩.૫ ટકા જેટલું નોંધાયું છે. બીજી તરફ, નાગાલેન્ડની ખાધ ૩.૦૦૦૫ ટકા સાથે મર્યાદાથી થોડી જ ઉપર છે. આ અહેવાલ મુજબ રાજ્યો દ્વારા ૨૦૨૬-૨૭માં કુલ ૬૮.૭૯ લાખ કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવશે, જે કેન્દ્રના ૪૨.૫૩ લાખ કરોડ રૂપિયાના અંદાજિત ખર્ચ કરતા આશરે ૬૨ ટકા વધુ છે. આ કુલ ખર્ચમાં મૂડી ખર્ચ ૧૨.૪૩ લાખ કરોડ રૂપિયા અને મહેસૂલી ખર્ચ ૫૬.૩૬ લાખ કરોડ રૂપિયા રહેવાનો અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે.
અહેવાલમાં શરત વગરની રોકડ સહાય (કેશ ટ્રાન્સફર) યોજનાઓ પર વધતા નાણાકીય ભારણ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે, જે ૨૦૨૬-૨૭માં વધીને જીડીપીના ૧ ટકા એટલે કે આશરે ૪ લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે. આ યોજનાઓમાં મહિલાઓ, ખેડૂતો, યુવાનો અને સામાજિક સુરક્ષા પેન્શનના લાભાર્થીઓને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. દરમિયાન, ૧૬મા નાણા પંચના સુધારેલા કર હસ્તાંતરણ (ટેક્સ ડિવોલ્યુશન) સૂત્રને કારણે કર્ણાટક, કેરળ, ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્ર જેવા દક્ષિણ અને પશ્ચિમના રાજ્યોનો કેન્દ્રીય કર મહેસૂલમાં હિસ્સો વધવાની શક્યતા છે, કારણ કે રાષ્ટ્રીય જીડીપીમાં યોગદાનને ૧૦ ટકા વેઇટેજ સાથે નવું માપદંડ બનાવવામાં આવ્યું છે. આ વ્યાપક વિશ્લેષણ દેશના રાજકોષીય માળખા અને ભવિષ્યની आर्थिक દિશા સ્પષ્ટ કરે છે.
