આજકાલ ફાર્મસી સ્ટોર્સથી લઈને ઓનલાઇન હેલ્થ પોર્ટલ્સ સુધી રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા અને ઉર્જાવાન રહેવાના દાવા કરતી અસંખ્ય પ્રોડક્ટ્સની જાહેરાતો જોવા મળે છે. મલ્ટીવિટામિન્સ, વિટામિન-ડી કેપ્સૂલ્સ અને પ્રોટીન પાવડર હવે લોકોની દિનચર્યાનો સામાન્ય ભાગ બની ગયા છે. પદ્મશ્રી એવોર્ડ વિજેતા ડો. અનૂપ મિશ્રા સ્પષ્ટ જણાવે છે કે મોટાભાગના સ્વસ્થ ભારતીયોને દરરોજ સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાની કોઈ આવશ્યકતા હોતી નથી. જો આપણા રોજિંદા ભોજનમાં આખા અનાજ, કઠોળ, મોસમી શાકભાજી, તાજા ફળો અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સ સામેલ હોય, તો શરીરને જરૂરી તમામ પોષક તત્વો કુદરતી રીતે મળી રહે છે.
લોકોમાં એવી મોટી ગેરસમજ હોય છે કે દિવસભર જંક ફૂડ ખાધા પછી સાંજે એક સપ્લિમેન્ટની ગોળી લઈ લેવાથી આહારની તમામ કમી પૂરી થઈ જાય છે, પરંતુ તબીબોના মতে ન્યુટ્રિશનનું આ ગણિત સાવ ખોટું છે. કુદરતી ખોરાકમાંથી મળતા પોષક તત્વોનું જે સંયોજન શરીર મેળવે છે, તેની જગ્યા કોઈ કૃત્રિમ કેપ્સૂલ લઈ શકતી નથી. બેંગલુરુની કિમ્સ હોસ્પિટલ્સના ડૉ. ગાયના શંકરમૂર્તિના જણાવ્યા અનુસાર, વિટામિન બી૧૨, આયર્ન કે કેલ્શિયમ જેવી ચોક્કસ ઉણપ હોય તો જ બ્લડ ટેસ્ટ અને ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ સપ્લિમેન્ટ્સ લેવા જોઈએ, જાતે જ ડૉક્ટર બની જવું યોગ્ય નથી.
પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગર કોઈપણ સપ્લિમેન્ટ્સનું અંધાધૂંધ સેવન કરવાથી શરીરમાં 'હાયપરવિટામિનોસિસ' જેવી ઝેરી અસરો ઊભી થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ચરબીમાં ઓગળતા વિટામિન્સ શરીરમાં જમા થઈને લીવર કે કિડની પર ગંભીર વિપરીત અસર પહોંચાડી શકે છે. આ સિવાય તે અન્ય નિયમિત દવાઓ સાથે રિએક્શન પણ કરી શકે છે. તેથી, થાક કે વાળ ખરવા જેવા લક્ષણો દેખાય ત્યારે સીધા મેડિકલ સ્ટોરે દોડી જવાને બદલે તબીબી ચકાસણી કરાવવી અનિવાર્ય છે.
