દિલ્હી સ્થિત એમ્સ (AIIMS) ના તબીબો દ્વારા કરવામાં આવેલી આ અનોખી અને ઐતિહાસિક શસ્ત્રક્રિયા માયલોમેનિંગોસેલ (Myelomeningocele) નામના અત્યંત ગંભીર સ્પાઇનલ બર્થ ડિફેક્ટની સારવાર માટે હતી. ગર્ભાવસ્થાના ૨૫મા અઠવાડિયા દરમિયાન કરવામાં આવેલી આ છ કલાક લાંબી જટિલ પ્રક્રિયા ન્યુરોસાયન્સ સેન્ટર ખાતે હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ ગંભીર બીમારીમાં બાળકના કરોડરજ્જુમાં એક ખુલ્લો ભાગ રહી જાય છે, જેના કારણે કરોડરજ્જુ અને તેની આસપાસના આવરણો બહાર આવી જાય છે અને ચેતાતંત્રોને સતત નુકસાન થવાનું જોખમ રહે છે. આ સમયસરની સર્જરીથી ગર્ભમાં જ બાળકની ખુલ્લી કરોડરજ્જુને ગર્ભાવસ્થાના બાકીના સમય દરમિયાન વધુ ઈજાઓથી બચાવી શકાઈ છે.
આ સફળ પ્રક્રિયા અંગે માહિતી આપતા ન્યુરોસર્જરી ટીમનું નેતૃત્વ કરનાર પ્રોફેસર દીપક ગુપ્તાએ જણાવ્યું હતું કે પ્રિનેટલ રિપેર એટલે કે જન્મ પહેલાં કરવામાં આવતી આ સારવારથી મગજના નીચલા ભાગને થતા નુકસાન અને હાઈડ્રોસેફલસ (મગજમાં પાણી ભરાવાની સ્થિતિ) ની સારવારની જરૂરિયાતમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થઈ શકે છે. આ સર્જરીથી બાળકના પગના નીચલા ભાગની કાર્યક્ષમતા અને ભવિષ્યમાં સ્વતંત્ર રીતે ચાલવાની સંભાવનાઓમાં પણ મોટો સુધારો જોવા મળી શકે છે. જો કે, તબીબોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ કોઈ સંપૂર્ણ ઈલાજ નથી, પરંતુ તેનાથી ગંભીર અક્ષમતાને મોટા પ્રમાણમાં ઘટાડી શકાય છે. આ જટિલ ઓપરેશનમાં ૩૦ કરતા વધુ તબીબો અને નર્સોની ટીમ જોડાઈ હતી અને કેન્દ્ર સરકારના 'જનની શિશુ સુરક્ષા કાર્યક્રમ' હેઠળ આ સમગ્ર સર્જરી તદ્દન મફતમાં પૂરી પાડવામાં આવી હતી.
સર્જરી બાદ માતા અને ગર્ભસ્થ બાળક બંનેની તબિયત સંપૂર્ણપણે સ્થિર છે અને તેઓ ખૂબ જ સારી રીતે સ્વસ્થ થઈ રહ્યા છે. મેટરનલ-ફેટલ મેડિસિન ટીમના ડૉ. કે. અપર્ણા શર્માએ જણાવ્યું કે પ્રીમેચ્યુર લેબર, રક્તસ્ત્રાવ અને ચેપ જેવા જોખમો રહેલા હોવાથી આ સર્જરી માટે દર્દીની અત્યંત સાવચેતીપૂર્વક પસંદગી કરવી અને સતત દેખરેખ રાખવી અનિવાર્ય છે. એમ્સ હવે આ અદ્યતન તબીબી પદ્ધતિને વધુ વ્યાપક અને સરળ બનાવવા માટે એક સંગઠિત 'ફેટલ કેર પ્રોગ્રામ' વિકસાવવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ ભગીરથ પ્રયાસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતના જરૂરિયાતમંદ પરિવારો માટે આ અત્યાધુનિક તબીબી હસ્તક્ષેપને સુરક્ષિત અને સુલભ બનાવવાનો છે જેથી અનેક નવજાત બાળકોના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરી શકાય.
