રાજકોટ શહેરમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી વાયુ પ્રદૂષણની અસ્થિર પરિસ્થિતિ વચ્ચે સ્થાનિક રહીશો માટે થોડી રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. તાજેતરના એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ (AQI) ના આંકડા મુજબ, ગત રાત્રે શહેરમાં પ્રદૂષણનું સ્તર વધીને તેની સર્વોચ્ચ સપાટીએ પહોંચ્યું હતું અને હાઈએસ્ટ ૨૦૮ AQI નોંધાયો હતો. આ આંકડો ‘અસ્વસ્થ’ અથવા ‘ખરાબ’ શ્રેણીમાં આવતો હોવાથી રાત્રિના સમયે વાતાવરણમાં પ્રદૂષિત કણોનું પ્રમાણ ભારે માત્રામાં જોવા મળ્યું હતું. જોકે, સવાર થતાં જ પવનની ઝડપ અને વાતાવરણમાં આવેલા કુદરતી પલટાને કારણે હવામાં રહેલા હાનિકારક પ્રદૂષકોનું પ્રમાણ ઓછું થવા લાગ્યું હતું અને વાતાવરણમાં સકારાત્મક બદલાવ અનુભવાયો હતો.
આજે સવારે ૮ વાગ્યાના સુમારે AQI ઘટીને ૧૮૧ પર પહોંચ્યો છે, જે રાત્રિની સરખામણીએ નોંધપાત્ર સુધારો દર્શાવે છે. ભલે આ આંકડો હજુ પણ 'મધ્યમ' થી 'ખરાબ' શ્રેણીની સરહદે જ છે, પરંતુ સવારના સુમારે રાહત જરૂર મળી છે. હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, વાતાવરણમાં થતા સતત ફેરફારો, વાહનોના ધુમાડા અને સ્થાનિક ધૂળની ડમરીઓને કારણે રાત્રિ દરમિયાન વાતાવરણના નીચલા સ્તરમાં પ્રદૂષિત કણો જમા થઈ જાય છે, જેનાથી AQI માં અચાનક મોટો ઉછાળો આવે છે. ત્યારબાદ સૂર્યોદય પછી તાપમાનમાં વધારો થતાં અને પવનની ગતિ સામાન્ય બનતાં આ પ્રદૂષકો હવામાં વિખેરાઈ જાય છે, પરિણામે સવારના સમયે AQI માં ઘટાડો જોવા મળે છે.
શહેરમાં પ્રદૂષણની આ સ્થિતિ પર પર્યાવરણ વિભાગ અને સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા સતત અને સઘન મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે. ઔદ્યોગિક વિસ્તારો અને ભારે વાહનવ્યવહાર ધરાવતા મુખ્ય માર્ગો પર હજુ પણ પ્રદૂષણની ગંભીર અસર જોવા મળી રહી છે, જેને ધ્યાનમાં રાખીને આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ નાના બાળકો, વૃદ્ધો અને શ્વાસની બીમારીથી પીડાતા દર્દીઓને વિશેષ કાળજી લેવા તાકીદ કરી છે. વહેલી સવારે મોર્નિંગ વોક કે કસરત માટે બહાર નીકળતા નાગરિકો તેમજ અસ્થમાના દર્દીઓને માસ્કનો ઉપયોગ કરવા અથવા ખૂબ વહેલી સવારે ઘર બહાર જવાનું ટાળવા સલાહ અપાઈ છે. આગામી દિવસોમાં પવનની ગતિ અનુકૂળ રહે તો હવાની ગુણવત્તામાં વધુ સુધારો થવાની પૂરી શક્યતા છે.
