પેઢીઓથી આદિવાસી વૈદ્યો જંગલોમાંથી મૂળ અને પાંદડાઓ એકત્ર કરીને સામાન્ય બિમારીઓનો ઇલાજ કરતા આવ્યા છે, પરંતુ આજના બદલાતા સમયમાં ઘણી કિંમતી વનસ્પતિઓ જંગલોમાંથી અદ્રશ્ય થવા લાગી છે. વનનાબૂદી, આબોહવા પરવર્તન અને માનવીય હસ્તક્ષેપને કારણે કુદરતી સંસાધનો જોખમાયા છે, જેના પરિણામે પેઢી દર પેઢી મૌખિક રીતે આગળ વધતી આ પ્રાચીન ચિકિત્સા પદ્ધતિ અસ્તિત્વના સંકટનો સામનો કરી રહી છે. ઓડિશાના મલકગીરી જિલ્લાના મકામાનાલી ગામમાં આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે એક પ્રશંસનીય પગલું ભરવામાં આવ્યું છે, જ્યાં દેબા ગલ્લોરી નામના ૭૦ વર્ષીય કંધ આદિવાસી વૈદ્યે લુપ્ત થતી વનસ્પતિઓને બચાવવા માટે પોતાની અડધો એકર જમીન ઔષધીય વનસ્પતિ ઉછેરવા માટે દાનમાં આપી છે.
આ અડધા એકરના બગીચામાં માત્ર એક જ સમુદાય નહીં પરંતુ આસપાસના અન્ય ગામોમાંથી પણ વૈદ્યોએ આવીને ઔષધીય છોડ રોપ્યા છે, જે કોઈ વ્યાવસાયિક પ્રોજેક્ટ કે પ્રયોગશાળા નથી પરંતુ પ્રાચીન જ્ઞાન અને વનસ્પતિઓને લુપ્ત થતી અટકાવવાનો એક પવિત્ર પ્રયાસ છે. જ્યારે જંગલોમાં મૂળ અને વનસ્પતિઓ સરળતાથી મળતી બંધ થઈ જાય છે, ત્યારે યુવા પેઢીને તેના ઓળખાણ અને ઉપયોગ વિશે શીખવવું મુશ્કેલ બને છે. આ અનન્ય બગીચો અનુભવી વૈદ્યો અને નવી પેઢી વચ્ચે સેતુનું કામ કરે છે, જેથી યુવાનો પ્રકૃતિ સાથે જોડાયેલી આ અમૂલ્ય પરંપરાને પ્રત્યક્ષ શીખી શકે અને તેનું જ્ઞાન કાયમ માટે જીવંત રહી શકે.
આ ગંભીર સમસ્યાનો અવાજ તાજેતરમાં જમશેદપુરમાં ટાટા સ્ટીલ ફાઉન્ડેશન દ્વારા આયોજિત પાંચ દિવસીય આદિવાસી સંમેલન 'સંવાદ-૨૦૨૬'માં પણ બુલંદ થયો હતો, જેમાં દેશભરમાંથી આવેલા ૨૦૦થી વધુ પરંપરાગત વૈદ્યોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. છત્તીસગઢ, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને ઝારખંડ જેવા રાજ્યોના પ્રતિનિધિઓએ વનસ્પતિઓની ઘટતી ઉપલબ્ધતા સામે રક્ષણ મેળવવા માટે સરકાર સમક્ષ વિશેષ નર્સરીઓ અને વનીકરણ અભિયાન શરૂ કરવાની માંગ કરી છે. આદિવાસી સમુદાયો અને વૈદ્યોની આ માગ માત્ર છોડ બચાવવા પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે દેશના મૂળભૂત સાંસ્કૃતિક વારસા અને પરંપરાગત આરોગ્ય જ્ઞાનને અક્ષुण્ણ રાખવાની દિશામાં એક અનિવાર્ય ડગલું છે.
