માનવ જીવનમાં વસ્તુઓ ભૂલી જવી એ એક સામાન્ય પ્રક્રિયા છે, પરંતુ ક્યારેક આ સામાન્ય લાગતી બાબત કોઈ ગંભીર બીમારીની પૂર્વસૂચના હોઈ શકે છે. અલ્ઝાઈમર અને ડિમેન્શિયા જેવા ગંભીર રોગો પાછળ મગજમાં શું ચાલી રહ્યું છે તે જાણવા વૈજ્ઞાનિકો લાંબા સમયથી પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. તાજેતરમાં જોન્સ હોપકિન્સ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ મગજના બે એવા પ્રદેશો શોધી કાઢ્યા છે જ્યાં વ્યક્તિમાં યાદશક્તિ ગુમાવ્યાના વર્ષો અગાઉ જ બદલાવ શરૂ થઈ જાય છે. 'ન્યુરોઇમેજ: રિપોર્ટ્સ' જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા આ અભ્યાસ મુજબ, આ ફેરફારો ક્લિનિકલ લક્ષણો દેખાય તેના પાંચથી દસ વર્ષ અગાઉ જ પકડી શકાય છે, જે રોગના મૌલિક વિકાસને સમજવામાં અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.
આ સંશોધનમાં મુખ્યત્વે હિપ્પોકેમ્પસ ઉપરાંત એન્ટોરિનલ કોર્ટેક્સ અને એમિક્ડેલા નામના બે ભાગો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. સામાન્ય રીતે હિપ્પોકેમ્પસ યાદશક્તિને સાચવવાનું કામ કરે છે, પરંતુ નવા અભ્યાસ મુજબ એન્ટોરિનલ કોર્ટેક્સ અને એમિક્ડેલામાં પેશીઓનું નુકસાન હિપ્પોકેમ્પસ કરતા પણ વહેલા શરૂ થાય છે. એન્ટોરિનલ કોર્ટેક્સ માહિતી પુનઃ પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે જ્યારે એમિક્ડેલા લાગણીઓ અને ભાવનાત્મક અનુભવોને યાદ રાખવામાં ભૂમિકા ભજવે છે. સંશોધકોએ સેંકડો એમઆરઆઈ (MRI) અને પીઈટી (PET) સ્કેનનું વિશ્લેષણ કરીને એવું તારણ કાઢ્યું છે કે આ ભાગોમાં પેશીઓનું સંકોચાવું એ અલ્ઝાઈમરની ખૂબ જ શરૂઆતની નિશાની હોઈ શકે છે.
આ અભ્યાસના વરિષ્ઠ લેખક અને બાયોમેડિકલ એન્જિનિયર માઈકલ મિલરના જણાવ્યા મુજબ, આ શોધ તબીબી ક્ષેત્ર માટે એક મોટો અવકાશ પૂરો પાડે છે. રોગના લક્ષણો સ્પષ્ટ થાય તે પહેલાંના પાંચથી દસ વર્ષનો સમયગાળો ડોક્ટરોને અગાઉથી જ સતર્ક થઈને યોગ્ય હસ્તક્ષેપ અથવા સારવારના વિકલ્પો શોધવાની તક આપી શકે છે. જો કે, આ હજુ હોસ્પિટલોમાં ઉપયોગમાં લેવાતું તૈયાર નિદાન નથી, પરંતુ તે ભવિષ્યમાં અલ્ઝાઈમરના અણસાર વહેલા પારખવા માટે મોટો પાયો નાખશે. આનાથી વૈજ્ઞાનિકોને રોગની પરમાણુ સ્તરની અસરો સમજવામાં અને નવી સારવાર પદ્ધતિઓ વિકસાવવામાં વધુ સમય અને મદદ મળી રહેશે.
