આ સમગ્ર મામલો વર્ષ ૨૦૧૨નો છે જ્યારે દેવીલાલ ગોંડની હત્યાના આરોપસર ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ૨૦૧૩માં નીચલી કોર્ટે તેને આજીવન કેદની સજા ફટકારી હતી. આ સજા સામે તેણે છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટમાં અપીલ કરી હતી, જ્યાં ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ના રોજ ન્યાયાધીશોએ તેને તમામ આરોપોમાંથી નિર્દોષ મુક્ત કરવાનો ચુકાદો આપ્યો હતો. હાઈકોર્ટના આદેશ મુજબ તેણે કેદમાંથી મુક્ત થવાનું હતું, પરંતુ ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં ആശയ સંકલનના અભાવે આ હુકમ ક્યારેય જેલ સત્તાવાળાઓ સુધી પહોંચ્યો જ નહીં. હાઈકોર્ટે એવું માની લીધું હતું કે દેવીલાલ અગાઉથી જ જામીન પર બહાર છે, જ્યારે વાસ્તવિકતા એ હતી કે તે હજુ પણ જેલની ચાર દિવાલોની પાછળ જ હતો.
આ ગંભીર સંકલન અને માહિતીના અભાવના કારણે દેવીલાલ ગોંડના જીવનના અમૂલ્ય સાત વર્ષ જેલમાં જ વેડફાઈ ગયા. વર્ષ ૨૦૨૫માં જ્યારે જેલ રેકોર્ડની ચકાસણી કરવામાં આવી ત્યારે આ મોટી ભુલ પ્રકાશમાં આવી હતી અને અંતે ૧૯ મે ૨૦૨૫ના રોજ તેને જેલમાંથી મુક્તિ મળી હતી. જ્યારે હાઈકોર્ટે તેને નિર્દોષ જાહેર કર્યો ત્યારે તેની ઉંમર માત્ર ૨૮ વર્ષની હતી અને જ્યારે તે બહાર આવ્યો ત્યારે તે ૩૫ વર્ષનો યુવાન બની ચૂક્યો હતો. વહીવટી તંત્રની આ ગંભીર બેદરકારીના કારણે તેણે માત્ર પોતાની સ્વતંત્રતા જ નહીં, પરંતુ રોજગારી મેળવવાની તકો, શિક્ષણ અને યુવાનીનો મહત્વપૂર્ણ સમય પણ ગુમાવ્યો હતો, જેણે તેના જીવનને ઊંડી ક્ષતિ પહોંચાડી હતી.
અગાઉ છત્તીસગઢ હાઈકોર્ટે તેની અટકાયતને ગેરકાયદેસર ગણાવીને ૨ લાખ રૂપિયાનું વળતર આપ્યું હતું, જે અપૂરતું જણાતા દેવીલાલે સુપ્રીમ કોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા હતા. જસ્ટિસ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહ અને જસ્ટિસ સંજીવ ખન્નાની બેન્ચે આ કેસની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને વળતરની રકમ વધારીને સીધી ૩૦ લાખ રૂપિયા કરી દીધી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે આ રકમમાંથી ૫ લાખ રૂપિયા સીધા તેના બચત ખાતામાં જમા કરવામાં આવશે, જ્યારે બાકીના ૨૫ લાખ રૂપિયા ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટમાં મૂકવામાં આવશે જેથી તેને નિયમિત વ્યાજ મળી રહે. જોકે, આ આર્થિક વળતર દેવીલાલે ગુમાવેલા સાત વર્ષ કે તેની યુવાની પાછી તો નથી લાવી શકતું, પરંતુ ન્યાયની દિશામાં આ એક મોટો અને આવશ્યક ચુકાદો સાબિત થયો છે.
