દેશની સૌથી મોટી સ્વાસ્થ્ય યોજના ગણાતી આયુષ્માન ભારત યોજનામાં આગામી ૧ ડિસેમ્બરથી એક મોટો અને દૂરગામી ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. રાષ્ટ્રીય સ્વાસ્થ્ય ઓથોરિટી (એનએચએ) દ્વારા લેવાયેલા આ નવા નિર્ણય અનુસાર, ગાયનેકોલોજી, જનરલ સર્જરી, ઓર્થોપેડિક્સ અને માનસિક રોગો સહિત કુલ ૧૧૨ બીમારીઓના પેકેજ અને ઓપરેશનો ખાનગી હોસ્પિટલોમાંથી સંપૂર્ણપણે હટાવી લેવામાં આવશે. અગાઉ આમાંથી ૨૩ પેકેજો સરકારી હોસ્પિટલો માટે આરક્ષિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં હવે વધુ ૮૯ પેકેજોનો ઉમેરો કરીને કુલ ૧૧૨ બીમારીઓની સારવાર માત્ર સરકારી હોસ્પિટલોમાં જ ઉપલબ્ધ કરાવવાની વ્યુહરચના ઘડવામાં આવી છે. આ માટે એનએચએ દ્વારા દેશભરના તમામ રાજ્યોના સ્વાસ્થ્ય ઓથોરિટીને સ્પષ્ટ દિશા-નિર્દેશો જારી કરી દેવામાં આવ્યા છે અને આ નવી સૂચિને ટ્રાન્ઝેક્શન મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમમાં પણ લાગુ કરવામાં આવશે.
આ આરક્ષિત કરવામાં આવેલા ૧૧૨ પેકેજોમાં ડે કેર સારવાર, જટિલ શસ્ત્રક્રિયાઓ અને લાંબી બીમારીઓની નિઃશુલ્ક કે રાહતદારી સારવારનો સમાવેશ થાય છે. જેમાં હાઈ રિસ્ક ડિલિવરી, ગંભીર એનિમીયા, મેલેરિયા, ચિકનગુનિયા, ડાયરિયા, પેન્ક્રિયાટાઈટિસ, હાડકાના ફ્રેક્ચર્સ, મોતિયાબિંદ, ગર્ભાશયનું ઓપરેશન, તેમજ કાન-નાક-ગળા અને માનસિક વિકારો કે ચિંતા જેવી અનેકવિધ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓની સારવાર હવે દર્દીઓએ સરકારી હોસ્પિટલોમાંથી જ મેળવવી પડશે. જોકે, આ પ્રક્રિયામાં રાજ્યોને વિશેષ સત્તા આપવામાં આવી છે કે તેઓ સ્થાનિક પરિસ્થિતિ મુજબ કયા પેકેજો ખાનગી હોસ્પિટલોમાંથી હટાવવા કે કેમ તે અંગેનો અંતિમ નિર્ણય લઈ શકે છે, જેથી પ્રાદેશિક સ્તરે કોઈ અડચણ ઊભી ન થાય.
સરકારના આ મહત્વપૂર્ણ પગલા પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ખાનગી હોસ્પિટલોમાં થતો પુષ્કળ ખર્ચ ઘટાડવાનો અને સરકારી હોસ્પિટલની અવસરો તથા સુવિધાઓને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે. આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવવાથી સરકારી આરોગ્ય માળખાનો વિકાસ થશે અને ગરીબ દર્દીઓને સીધો તથા સચોટ લાભ મળી રહેશે. અગાઉથી જ આંધ્ર પ્રદેશ, ગુજરાત, કેરળ, મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાન સહિતના કેટલાક રાજ્યોમાં આ પ્રકારની વ્યવસ્થા આંશિક રીતે કાર્યરત છે, ત્યારે હવે રાષ્ટ્રીય સ્તરે આ નિયમ લાગુ થવાથી સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે એક સમાન અને સુદ્રઢ વ્યવસ્થા ઊભી થવાની અપેક્ષા છે.
