જ્યારે કોઈ મહિલા તેની સાથે બનેલી ઘટના અંગે ફરિયાદ નોંધાવવા પોલીસ સ્ટેશન જાય અને પોલીસ અધિકારીઓ એફઆઈઆર (FIR) નોંધવાનો ઇનકાર કરે, ત્યારે નાસીપાસ થયા વગર કાયદાકીય પ્રક્રિયાની જાણકારી હોવી ખૂબ જ આવશ્યક છે. ભારતીય કાનૂન અનુસાર, જો કોઈ ગંભીર કે કોગ્નિઝેબલ ગુનો બન્યો હોય તો માત્ર અધિકારક્ષેત્ર (Jurisdiction) ના બહાના હેઠળ પોલીસ ફરિયાદ નોંધવાથી ઇનકાર કરી શકતી નથી. આવી પરિસ્થિતિમાં 'શૂન્ય એફઆઈઆર' (Zero FIR) નો મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ ઉપલબ્ધ બને છે, જેની મદદથી કોઈપણ પોલીસ સ્ટેશનમાં પ્રાથમિક ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે અને કાયદેસરની તપાસનો પ્રારંભ કરાવી શકાય છે.
જો સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન દ્વારા ફરિયાદ સ્વીકારવામાં ન આવે, તો પીડિત મહિલાએ ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS) 2023 ની કલમ 173 હેઠળ જિલ્લાના પોલીસ અધિક્ષક (SP) ને લેખિત પત્ર દ્વારા જાણ કરવી જોઈએ. આ પત્રમાં ઘટનાની તારીખ, સમય, સ્થળ, આરોપીઓની વિગતો તેમજ અગાઉ પોલીસ દ્વારા લેવાયેલી કાર્યવાહીનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ હોવો જરૂરી છે. સાથે જ, ઉપલબ્ધ પુરાવાઓની નકલો જોડીને પોસ્ટલ રસીદ સાચવી રાખવી અનિવાર્ય છે. BNSS ની કલમ 173(4) હેઠળ એસ.પી. પોતે આ મામલાની તપાસ કરી શકે છે અથવા અન્ય યોગ્ય ગૌણ અધિકારીને તપાસ કરવાનો આદેશ આપી શકે છે, જેનાથી ન્યાય મળવાની સંભાવના પ્રબળ બને છે.
પોલીસ તંત્ર તરફથી કોઈ જ સહકાર ન મળે ત્યારે મહિલાઓ રાષ્ટ્રીય મહિલા આયોગ (NCW) અથવા અદાલતનો સહારો લઈ શકે છે. મહિલા આયોગના ઓનલાઈન પોર્ટલ દ્વારા ઘરેલુ હિંસા, સતામણી કે પોલીસની બેદરકારી વિરુદ્ધ અરજી કરી શકાય છે, જેના આધારે આયોગ સંબંધિત અધિકારીઓ પાસે જવાબ માંગે છે અને કાર્યવાહી પર દેખરેખ રાખે છે. જો અહીંથી પણ ઉકેલ ન આવે, તો વકીલની મદદથી સંબંધિત મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ સીધી અરજી દાખલ કરી શકાય છે. સ્પષ્ટ છે કે પોલીસનો ઇનકાર એ અંતિમ પડાવ નથી, પરંતુ યોગ્ય કાનૂની માર્ગ અપનાવીને પીડિત મહિલાઓ ચોક્કસપણે ન્યાય મેળવી શકે છે.
