નવી દિલ્હી ખાતે મળેલી રાષ્ટ્રીય અનુસૂચિત જાતિ આયોગ (NCSC) ની બેઠકમાં એક સર્વાનુમતે મોટો નીતિગત નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે કે હવેથી સરકારી વિભાગોમાં એસસી (Scheduled Castes) માટે અનામત રાખવામાં આવેલી કોઈપણ ખાલી જગ્યાને 'ડી-રિઝર્વ' (બિનઅનામત) કરવામાં નહીં આવે. અગાઉ, યોગ્ય ઉમેદવારોની અછતનું કારણ ધ ધરીને વિવિધ સરકારી વિભાગો દ્વારા આવી જગ્યાઓ સામાન્ય વર્ગ માટે ખુલ્લી મૂકવાની મંજૂરી માંગતી અરજીઓ કરવામાં આવતી હતી, જેના પગલે આ કડક વલણ અપનાવવામાં આવ્યું છે. આયોગના જણાવ્યા અનુસાર, જો કોઈ વિભાગને પૂરતા લાયક એસસી ઉમેદવારો ન મળે, તો તે જગ્યાને ડિવિઝન કે જનરલ કેટેગરીમાં ફેરવવાના બદલે, તે જ સમુદાયના વ્યક્તિની કરાર આધારિત (કોન્ટ્રાક્ટ) ધોરણે અથવા અન્ય સેવામાંથી ડેપ્યુટેશન પર અધિકારીની નિમણૂક કરવી પડશે.
આયોગના આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સરકારી વિભાગોમાં એસસી વર્ગનું યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ જાળવી રાખવાનો અને અનામત રોસ્ટર સિસ્ટમની અખંડિતતાને સુરક્ષિત કરવાનો છે. વરિષ્ઠ અધિકારીઓના મતે, જ્યારે કોઈ વરિષ્ઠ પદને ડી-રિઝર્વ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે સમગ્ર વિભાગીય માળખાને અને કર્મચારી વિભાગ (DoPT) દ્વારા તૈયાર કરાયેલા ફરજિયાત અનામતના રોસ્ટર સિસ્ટમને ગંભીરપણે પ્રભાવિત કરે છે. અનામત જગ્યાઓ પર માત્ર સામાન્ય શ્રેણીના ઉમેદવારોની ભરતી થવાથી નીચલા સ્તરેથી વરિષ્ઠ સ્તર સુધી પહોંચતા એસસી સમુદાયના અધિકારીઓને પૂરતી તક મળતી નથી અને આ નુકસાનકારક પ્રથાને કાયમી ધોરણે અટકાવવા માટે જ આયોગે આ કડક પગલું ભર્યું છે.
હાલની નીતિ મુજબ કેન્દ્ર સરકારની સીધી ભરતીમાં એસસી સમુદાય માટે ૧૫ ટકા જગ્યાઓ અનામત રાખવામાં આવે છે, અને લાયક ઉમેદવાર ન મળે તો તે જગ્યાઓ બેકલોગ તરીકે આગળના વર્ષોમાં ખસેડવામાં આવે છે. પબ્લિક ઇન્ટરેસ્ટ અથવા ખાસ સંજોગોને બાદ કરતા અત્યાર સુધી ગ્રૂપ-એ જેવી ઉચ્ચ જગ્યાઓ માટે કડક પ્રક્રિયા દ્વારા ડી-રિઝર્વની છૂટછાટ અપાતી હતી અને પ્રમોશનમાં પણ મંત્રાલયોને વિશેષ છૂટ મળતી હતી. પરંતુ, NCSC ના આ નવા અને સખત આદેશ બાદ હવે કોઈપણ સંજોગોમાં એસસી વર્ગની અનામત જગ્યાઓને જનરલ કેટેગરીમાં તબદીલ કરી શકાશે નહીં, જે વંચિત વર્ગોના અધિકારોના રક્ષણ માટે એક ઐતિહાસિક અને આવકારદાયક પગલું સાબિત થશે.
