દેશમાં વધી રહેલા ડિજિટલ અરેસ્ટ સાયબર ફ્રોડના મામલાઓને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે સખત ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્ય કાંતની આગેવાની હેઠળની ત્રણ જજોની બેન્ચે આ મામલે સુઓ મોટુ સંજ્ઞાન લઈને સુનાવણી હાથ ધરી હતી. આ બેન્ચમાં જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી મોહના પણ સામેલ હતા. કોર્ટે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું કે લોકશાહી દેશમાં કોઈ વ્યક્તિ માત્ર મોબાઈલ કોલ પર પોતાની ધરપકડ થઈ હોવાનું કેવી રીતે માની શકે છે? ચીફ જસ્ટિસે હસીને ટકોર કરી હતી કે જો કોઈ આવો ફોન કરે તો મોબાઈલને દીવાલ પર ફેંકી દો, ધરપકડનો ડર તરત જ ગાયબ થઈ જશે. અગાઉ 30 માર્ચે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા સ્ટેટસ રિપોર્ટ રજૂ કરવા છતાં આવા કેસો ઘટવાને બદલે વધી રહ્યા છે અને તાજેતરમાં જ એક મહિલા સાથે 2.5 કરોડ રૂપિયાની ફ્રોડ થઈ હોવાની ઘટના પણ સામે આવી છે.
વૈજ્ઞાનિકો અને વકીલોના મતે ડરના કારણે પીડિતો માનસિક દબાણમાં આવી જાય છે અને હિપ્નોટિઝ્મ જેવી સ્થિતિમાં ફસાઈ જાય છે, જેના કારણે શિક્ષિત લોકો પણ આ કૌભાંડનો ભોગ બને છે. સુપ્રીમ કોર્ટે બેંકો અને અન્ય એજન્સીઓની સુરક્ષા પ્રણાલી સામે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે કે શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શન થાય ત્યારે તેને તરત જ કેમ અટકાવવામાં આવતા નથી. એટર્ની જનરલ આર વેંકટરમણીએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે બેંકો હવે આરબીઆઈ સાથે મળીને નિયમો બનાવવા માટે કામ કરી રહી છે અને ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઈમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર રાઉન્ડ ધ ક્લોક કામ કરી રહ્યું છે. જો કે, ચીફ જસ્ટિસે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે માત્ર પોસ્ટમોર્ટમ જેવા રિપોર્ટ બનાવવાથી કંઈ નહીં વળે, પણ ફ્રોડ અટકાવવા માટે મજબૂત પ્રિવેન્શન સિસ્ટમ હોવી જોઈએ અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં બેંક અધિકારીઓની મિલીભગત પણ સામે આવી છે.
આ ગંભીર મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે કડક વલણ અપનાવતા ચેતવણી આપી છે કે જો બેંકો યોગ્ય તકેદારી રાખવામાં નિષ્ફળ જશે તો તેમને પીડિતોને વળતર ચૂકવવું પડશે અને કાનૂની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડશે. કોર્ટે સૂચન કર્યું છે કે ખાતાધારકની સામાન્ય પેટર્નથી અલગ કોઈ અસામાન્ય ટ્રાન્ઝેક્શન થાય તો તેને તરત જ અસ્થાયી રૂપે અટકાવી દેવું જોઈએ, પોલીસ સ્ટેશનને ઓટોમેટિક નોટિફિકેશન મોકલવું જોઈએ અને ફિઝિકલ વેરિફિકેશન કરવું જોઈએ. કોર્ટે આરબીઆઈને આગામી સમયમાં યોગ્ય માર્ગદર્શિકા અને નવા કેવાયસી અમેન્ડમેન્ટ ડાયરેક્શન્સ 2026 નોટિફાઈ કરવા માટે જણાવ્યું છે, જેને 30 નવેમ્બર સુધીમાં જાહેર કરીને ડિસેમ્બરમાં લાગુ કરવાના રહેશે.
