ઉત્તર ભારતની ડાઇનિંગ ટેબલ પર રાત્રે ગરમાગરમ રોટલી શેકતી વખતે તવા પરથી ફૂલાતી ફૂલકા રોટલી અને રસોડામાં ઊભેલી મહિલાનું ચિત્ર ખૂબ સામાન્ય છે. પંજાબથી લઈને ગુજરાત સુધીના ઘણા ઘરોમાં મહિલાઓ પરિવારના બધા સભ્યો જમી લે પછી જ જમે છે. આ બાબત માત્ર ખાવા-પીવાની નથી, પરંતુ આની પાછળ આપણી સામાજિક વ્યવસ્થા અને ઇતિહાસ જોડાયેલો છે. ભારતનો નકશો બનાવીને જો ગંગટોકથી ગોવા સુધી એક સીધી રેખા ખેંચવામાં આવે, તો ઉત્તર અને પશ્ચિમમાં ઘઉં મુખ્ય ખોરાક તરીકે જોવા મળે છે, જ્યારે દક્ષિણ અને પૂર્વમાં ચોખાનું ચલણ વધુ છે.
વર્ષ 2022-23ના હાઉસહોલ્ડ કન્ઝમ્પ્શન એક્સપેન્ડિચર સર્વે મુજબ, દેશના 11 રાજ્યોમાં લોકો કુલ અનાજમાંથી અડધાથી વધુ ઘઉં ખાય છે, જેમાં રાજસ્થાન, હરિયાણા, મધ્ય પ્રદેશ અને પંજાબ સૌથી આગળ છે. ચોખા એક જ વારમાં મોટા વાસણમાં બની જાય છે અને બધા માટે સાથે ટેબલ પર મુકાઈ જાય છે, જેમાં કોઈ મહિલાએ તવા પાસે ઊભા રહેવું પડતું નથી. પરંતુ રોટલી સાથે એવું નથી, તે ગરમાગરમ જ ખાવી પડે છે. આ જ કારણ છે કે ઇતિહાસકારો અને અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે ઉત્તર ભારતના ઘઉં અને રોટલી પ્રધાન વિસ્તારોમાં મહિલાઓની શ્રમમાં ભાગીદારી અને જાતિ પ્રમાણ (સેક્સ રેશિયો) પર પણ તેની અસર જોવા મળે છે. 2011ની સેન્સસ મુજબ હરિયાણા અને પંજાબ જેવા રાજ્યોમાં છોકરીઓનું પ્રમાણ ઓછું રહ્યું છે, જ્યારે દક્ષિણ અને પૂર્વના રાજ્યોમાં આ સ્થિતિ અલગ છે.
જોકે, આ થિયરી સામે બચાવ પક્ષના પણ પોતાના તર્કો છે કારણ કે પશ્ચિમ બંગાળ અને બિહારમાં નાની વયે લગ્નનું પ્રમાણ વધારે છે, જ્યારે ઉત્તરના કેટલાક રાજ્યોમાં મહિલાઓની લેબર ફોર્સ પાર્ટિસિપેશન પણ સારી એવી છે. આ સમગ્ર ચર્ચાનો હેતુ રોટલી કે ફૂલકાનો વિરોધ કરવાનો નથી, પરંતુ રસોડાની વ્યવસ્થા બદલવાનો છે. આ સમસ્યાનો સૌથી સરળ ઉપાય દરેક મધ્યમ વર્ગીય ઘરની ડાઇનિંગ ટેબલ પર જોવા મળતી ઇન્સ્યુલેટેડ કેસરોલ (હોટ કેસ) છે, જેમાં બધી રોટલી એકસાથે મૂકી શકાય જેથી રસોઈ બનાવનાર મહિલા પણ પરિવાર સાથે બેસીને જમી શકે અથવા તો જેને બીજી રોટલી જોઈતી હોય તે જાતે ઊઠીને બનાવી શકે.
