નેપાળમાં પ્રાચીન પરંપરા મુજબ શ્વાન પ્રત્યેનો પ્રેમ અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે એક અનોખો તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે, જેને કુકુર તિહાર કહેવામાં આવે છે. આ તહેવાર નેપાળમાં ચાલતા પાંચ દિવસીય તિહાર ઉત્સવનો ખૂબ જ મહત્વનો ભાગ છે. આવનારી 2026ની સાલમાં આ તહેવાર 8 નવેમ્બરના રોજ ઉજવવામાં આવશે. હિન્દુ પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર શ્વાનને યમરાજના સંદેશવાહક અને મૃત્યુ પછીના જીવનના દરવાજાના રક્ષક માનવામાં આવે છે. મહાભારતની કથામાં પણ ઉલ્લેખ છે કે કેવી રીતે યુધિષ્ઠિર સ્વર્ગની યાત્રા દરમિયાન પોતાના વફાદાર શ્વાનને સાથે લઈને ગયા હતા, જે માનવતા અને વફાદારીનો મોટો સંદેશ આપે છે.
આ પવિત્ર દિવસે સવારે લોકો પોતાના શ્વાનને નવડાવીને તેમના ગળામાં ગલગોટાના ફૂલોની સુંદર માળા પહેરાવે છે અને કપાળ પર લાલ તિલક કરે છે. ત્યારબાદ તેમને દૂધ, ચોખા અને વિવિધ મીઠાઈઓ જેવી સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ ખાવા માટે આપવામાં આવે છે. ખાસ વાત એ છે કે માત્ર પાલતુ જ નહીં પરંતુ રખડતા શ્વાનોની પણ આ દિવસે ખાસ સંભાળ રાખીને તેમને ભોજન કરાવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત દેશની સુરક્ષા અને બચાવ કામગીરીમાં અહમ ભૂમિકા ભજવતા પોલીસ ડોગ્સને પણ સલામી આપીને તેમનું ભવ્ય સન્માન કરવામાં આવે છે.
આ પાંચ દિવસીય તહેવાર દરમિયાન કાગડા, શ્વાન અને ગાયની પૂજા વિધિ કર્યા બાદ ધામધૂમથી લક્ષ્મી પૂજા અને ભાઈ-બહેનના પવિત્ર સંબંધોની ઉજવણી થાય છે. આ દિવસોમાં આખા નેપાળમાં ઘરોને સરસ દીવાઓથી પ્રગટાવીને શણગારવામાં આવે છે. જો કોઈ આ તહેવારમાં સામેલ થાય તો શ્વાન સાથે હંમેશા પ્રેમથી વર્તવું જોઈએ અને તેમને બળજબરીથી અડકવું ન જોઈએ. શ્વાનની સેફ્ટી માટે તેમને માત્ર હેલ્ધી ખોરાક જ ખવડાવો, ગળામાં માળા ઢીલી બાંધવી અને ફટાકડા તથા સળગતા દીવાઓ તેમને હંમેશા દૂર રાખવા જરૂરી છે.
