દેશમાં તાજેતરમાં થયેલા જેન-ઝી આંદોલન અને સોશિયલ મીડિયા પર મચેલી હલચલને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ અને કન્ટેન્ટ પર કડક નિયંત્રણ લાવવાની દિશામાં મોટા પગલાં લીધાં છે. આંદોલન દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા પર અનેક નેગેટિવ તથ્યો અને અસત્યાપિત વિડિયો વાયરલ થતાં તેને ભ્રમ ફેલાવવાનું માધ્યમ માનવામાં આવ્યું હતું, જેના પગલે ભારતીય દૂરસંચાર નિયામક ટ્રાઈએ પોતાની ભલામણો તૈયાર કરીને કેન્દ્રીય મંત્રાલયને સોંપી દીધી છે. સરકારની મંજૂરી મળ્યા બાદ ટૂંક સમયમાં જ આ અંગેની સત્તાવાર અધિસૂચના બહાર પાડવામાં આવી શકે છે, જેની શરૂઆત ડિસેમ્બર 2025માં વિચારણા કરીને એપ્રિલ 2026માં પરામર્શ પત્ર જારી કરવાથી થઈ હતી.
ટ્રાઈના નવા પ્રસ્તાવ મુજબ વેબ આધારિત ચેનલો અને એપ્સના સંચાલન માટે શરૂઆતી ધોરણે 20 વર્ષની મંજૂરી અપાશે, જેને જરૂરિયાત મુજબ 10 વર્ષ સુધી વધારી શકાશે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ આ પ્રક્રિયા માટે 10,000 રૂપિયા રજિસ્ટ્રેશન આવેદન ફી અને 1,00,000 રૂપિયા એકમ રકમ લાયસન્સ શુલ્ક તરીકે વસૂલવામાં આવશે. આ નિયમોના દાએરામાં મોબાઈલ એપ સંચાલકો, ઓપરેટર્સ, એપ સ્ટોર, સ્માર્ટ ટીવી નિર્માતાઓ, સોશિયલ મીડિયા, યુટ્યુબર્સ અને ઇન્ટરનેટ કે આઈપી આધારિત નેટવર્કથી ટીવી ચેનલો પહોંચાડતી વેબસાઇટ્સ કે ડિજિટલ ઇન્ટરફેસ સીધા આવશે. જોકે, અગાઉથી સેટેલાઇટ ટીવી ચેનલના લાયસન્સ ધરાવતી કંપનીઓની વેબ ચેનલો તેમજ પોતાના સ્ટાફ કે પ્રમોશન માટે જારી થતા વેબ પ્રસારણોને આમાંથી મુક્ત રાખવામાં આવ્યા છે.
આ નવા પ્રસ્તાવની વિશેષતા એ છે કે ટેલિવિઝન રેટિંગ્સની જેમ જ ઇન્ટરનેટ આધારિત એપ પર ચાલતી ચેનલોની પણ દર્શકો દ્વારા અલગથી રેટિંગ કરવામાં આવશે, જેમાં નેટફ્લિક્સ જેવા લોકપ્રિય માધ્યમો પણ સામેલ હશે. આ ઉપરાંત, દિલ્હીના જેન-ઝી આંદોલનની અસરોને પગલે સરકાર પત્રકારો અને સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર્સ વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદરેખા દોરવા પર પણ ગંભીરતાથી વિચારી રહી છે, જેથી પત્રકારોના વિશેષ અધિકારો ઇન્ફ્લુએન્સર્સને ન મળે. ટ્રાઈની તાજી ભલામણોને આ દિશામાં જ એક મહત્ત્વપૂર્ણ કડી માનવામાં આવી રહી છે અને તેનાથી ડિજિટલ મિડિયા ક્ષેત્રે એક સત્તાવાર નિયમન માળખું ઊભું થશે.
