દિલ્હીની કુખ્યાત તિહાર જેલમાંથી એક ચોંકાવનારો કાનૂની અને રાજદ્વારી વિવાદ સામે આવ્યો છે, જ્યાં મ્યાનમાર આતંકી મોડ્યુલ કેસમાં પકડાયેલા અમેરિકન નાગરિક મેથ્યુ વેનડાઈકે જેલ પ્રશાસન સામે ગંભીર મારપીટ અને અત્યાચારના આક્ષેપો કર્યા છે. વેનડાઈકે ચાર્જશીટ દાખલ થવાના બે અઠવાડિયા પહેલા ઓગસ્ટ મહિનામાં એક હસ્તલિખિત એફિડેવિટ (સોગંદનામું) રજૂ કર્યું હતું, જે હવે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'એક્સ' પર વાયરલ થયું છે. આ એફિડેવિટ મુજબ, તેને જેલની અંદર વારંવાર શારીરિક હુમલાનો શિકાર બનાવવામાં આવ્યો હતો, જેમાં તેની छाती પર લાકડીઓથી માર મારવા અને ગંભીર ઈજાઓ છતાં લગભગ ચોવીસ કલાક સુધી કોઈ પણ પ્રકારની તબીબી સારવાર ન આપવાનો સમાવેશ થાય છે. આ ગંભીર મામલે તિહાર જેલ સત્તાવાળાઓએ હાલ કોઈ પણ પ્રકારની ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
આ સમગ્ર પ્રકરણની શરૂઆત ચાલુ વર્ષના માર્ચ મહિનામાં થઈ હતી, જ્યારે નેશનલ ઇન્વેસ્ટિગેશન એજન્સી (NIA) દ્વારા મેથ્યુ વેનડાઈક અને છ Ukrainian નાગરિકોને મિઝોરમમાં મંજૂરી વિના પ્રવેશવા અને ગેરકાયદેસર રીતે મ્યાનમાર સરહદ ઓળંગવાના આરોપમાં વિવિધ વિમાન મથકો પરથી અટકայતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. તપાસ એજન્સીને શંકા હતી કે આ તમામના મ્યાનમારમાં સક્રિય સશસ્ત્ર જૂથો સાથે સંબંધો હોઈ શકે છે, જે ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં પોતાના અડ્ડા ધરાવે છે. જો કે, અપ્રિલ મહિનામાં યુએપીએ (UAPA) હેઠળ ગુનો નોંધવા છતાં એનઆઈએ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી ચાર્જશીટમાં માત્ર ઇમિગ્રેશન અને ફોરેનર્સ એક્ટની કલમો જ લગાડવામાં આવી હતી. તપાસ અધૂરી હોવાના કારણે અને નિર્ધારિત સમયમાં સંપૂર્ણ ચાર્જશીટ રજૂ ન થવાને કારણે અદાલતે વેનડાઈકને ડિફોલ્ટ જામીન મંજૂર કર્યા હતા, અને હાલમાં તે કાનૂની પ્રક્રિયા હેઠળ મુક્ત છે પરંતુ તેને ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ સુધી અમેરિકા પરત ફરવાની છૂટ મળી છે.
આ મામલાને વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય રંગ આપતા મેથ્યુ વેનડાઈકે દાવો કર્યો છે કે ભારત સરકાર દ્વારા તેને અને કેટલાક યુક્રેનિયન નાગરિકોને જેલમાં કેદ રાખવા એ રશિયા દ્વારા યુક્રેન સામેના યુદ્ધનો જ એક ભાગ હતો. તેણે અમેરિકન દૂતાવાસને મોકલેલા પોતાના સોગંદનામામાં સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે જો એનઆઈએની ચાર્જશીટના વિષયવસ્તુથી તેને અસંતોષ થશે તો તે કસ્ટોડિયલ ટોર્ચર (કસ્ટડીમાં કરાતા અત્યાચાર) ના તમામ દસ્તાવેજી પુરાવાઓ સાથે અદાલત અને મીડિયા સમક્ષ ચોંકાવનારા ખુલાસા કરશે. આ ઘટનાક્રમ બાદ અમેરિકન એમ્બેસી દ્વારા સત્તાવાર રીતે કોઈ નિવેદન બહાર પાડવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ આ ગંભીર આક્ષેપોના કારણે સુરક્ષા એજન્સીઓની કામગીરી અને જેલ પ્રશાસનની પારદર્શકતા સામે મોટા સવાલો ખડા થયા છે.
