દિલ્હીએ આ વર્ષે દીવાળીના તહેવાર પર છેલ્લા પાંચ વર્ષનું સૌથી વધુ પ્રદૂષણ નોંધાવ્યું હતું, જ્યાં સરેરાશ એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૩૭૬ સુધી પહોંચ્યો હતો. જો કે, વાસ્તવિક પ્રદૂષણનું સ્તર સરકારી આંકડાઓ કરતા ઘણું વધારે હોવાની આશંકા છે, કારણ કે રવિવારે રાત્રે ફટાકડા ફોડવાના પીક સમય દરમિયાન દિલ્હીના અનેક પ્રદૂષણ માપક કેન્દ્રોએ ડેટા આપવાનું બંધ કરી દીધું હતું. સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એર (CREA) ના વિશ્લેષણ મુજબ, મધ્યરાત્રિથી સવારના ૨ વાગ્યા સુધીના સૌથી ગંભીર સ્મોગના સમયગાળા દરમિયાન ૨૦ થી વધુ સ્ટેશનો ઓફલાઇન થઈ ગયા હતા. સોમવારે સવારે ૧ વાગ્યાની સ્થિતિએ તો ૫૯માંથી ૩૬ સ્ટેશનોએ કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું, જેના કારણે માત્ર ૨૩ કેન્દ્રોનો જ ડેટા ઉપલબ્ધ થઈ શક્યો હતો.
આ ઘટનાને લઈને પર્યાવરણ નિષ્ણાતો અને વિરોધ પક્ષોએ સરકાર સામે આકરા પ્રહારો કર્યા છે. સેન્ટર ફોર સાયન્સ એન્ડ એન્વાયરમેન્ટ (CSE) ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર અનુમિતા રોયચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે, દેશનું સૌથી ગીચ મોનિટરિંગ નેટવર્ક હોવા છતાં દીવાળીની રાત્રે જ ડેટા ગાયબ થઈ જવો અકલ્પનીય છે. વાસ્તવિક સમયના ડેટાના અભાવે સત્તાવાળાઓ સમયસર સ્વાસ્થ્ય ચેતવણીઓ જારી કરી શક્યા ન હતા. બીજી તરફ, આમ આદમી પાર્ટીના નેતા સૌરભ ભારવાજે દિલ્હી સરકાર પર ગંભીર આક્ષેપ કરતા તેને 'ડેટા ફ્રોડ' ગણાવ્યું હતું અને દાવો કર્યો હતો કે પ્રદૂષણના આંકડા છુપાવવા માટે સરકારી કેન્દ્રો જાણી જોઈને બંધ કરવામાં આવ્યા હતા અથવા ત્યાં પાણી છાંટવામાં આવ્યું હતું.
આ ડેટા તફાવતને કારણે સરકારી એજન્સીઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ્સના અહેવાલોમાં પણ મોટો ફરક જોવા મળ્યો હતો. સ્વિસ પ્લેટફોર્મ IQAir અને AQI.in એ દિલ્હીની હવાને અત્યંત જોખમી અને 'ખરાબ' શ્રેણીમાં વર્ગીકૃત કરી હતી, જ્યાં પીએમ ૨.૫ (PM2.5) નું પ્રમાણ સુરક્ષિત મર્યાદા કરતા અનેક ગણું વધારે નોંધાયું હતું. દિલ્હી યુનિવર્સિટીના એન્વાયર્નમેન્ટલ સ્ટડીઝ વિભાગના વડા રાધે શ્યામ શર્માએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જાહેર આરોગ્યની આ કટોકટીમાં ડેટાની પારદર્શિતા અને જવાબદારી અનિવાર્ય છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ખોટા કે અધૂરા આંકડા નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે ચેડાં સમાન છે અને પ્રદૂષણ સામે અસરકારક નીતિગત પગલાં લેવા માટે સાચી માહિતી હોવી અત્યંત આવશ્યક છે.
