જામનગર જિલ્લાના ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં હાથ ધરવામાં આવેલી તાજેતરની પશુધનની સત્તાવાર ગણતરીના ચોંકાવનારા આંકડાઓ સામે આવ્યા છે, જે જિલ્લાના બદલાતા જતા આર્થિક અને સામાજિક પરિદ્રશ્યની સ્પષ્ટ ઝાંખી કરાવે છે. સમગ્ર જિલ્લામાં કુલ 6,44,226 જેટલું વિશાળ પશુધન નોંધાયું છે, જેમાંથી પશુપાલન એ હજુ પણ ગ્રામીણ અર્થતંત્ર અને માલધારી સમુદાય માટે આજીવિકાનો મુખ્ય અને અડીખમ સ્ત્રોત બની રહેલું છે. જોકે, આ વિશ્લેષણમાં એ પણ સ્પષ્ટ થયું છે કે શહેરી વિસ્તારોમાં ઝડપી શહેરીકરણ અને આધુનિકરણના લીધે પશુપાલનની પ્રવૃત્તિઓ નગણ્ય સરખી થઈ રહી છે, જેના કારણે પરંપરાગત વ્યવસાયો હવે માત્ર ગામડાઓ પૂરતા જ સીમિત બનતા જાય છે.
જિલ્લામાં નોંધાયેલા આંકડાકીય વિશ્લેષણ મુજબ, ઘેટાં અને ભેંસો આ ક્ષેત્રના અસલી રાજા સાબિત થયા છે, જેમાં 2,33,351 ની વસ્તી સાથે ઘેટાં સમગ્ર જિલ્લામાં મોખરે છે અને કાલાવડ ગ્રામ્ય વિસ્તાર આમાં અગ્રેસર છે. દૂધ ઉત્પાદન અને ડેરી ઉદ્યોગની કરોડરજ્જુ સમાન ભેંસોની સંખ્યા 1,64,019 નોંધાઈ છે, જેમાં લાલપુર તાલુકો પ્રથમ ક્રમે છે, જ્યારે 1,27,215 ગાયો અને 1,18,546 બકરીઓ સાથે પશુપાલન ક્ષેત્ર ધમધમી રહ્યું છે. બીજી બાજુ, ક્યારેક 'રણનું વહાણ' ગણાતા ઊંટની સંખ્યા ઘટીને હવે માત્ર 1,095 પર અટકી ગઈ છે અને ધ્રોલ, સિક્કા તેમજ કાલાવડ જેવા વિસ્તારોમાં ઊંટની સંખ્યા શૂન્ય થઈ જવી એ એક ગંભીર ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
વર્ષ 2024માં હાથ ધરાયેલી આ ડિજિટલ પશુ ગણતરીના આંકડાઓની સરખામણી વર્ષ 2019 સાથે કરવામાં આવે તો સમગ્ર જિલ્લામાં કુલ 28,885 પશુઓનો ઘટાડો નોંધાયો છે, કારણ કે અગાઉ 6,73,111 પશુઓની નોંધણી થઈ હતી. આમ છતાં, આ ઘટાડા છતાં પણ જામનગરના ગ્રામીણ ભાગોમાં ડેરી ઉદ્યોગ અને માલધારી પ્રવૃત્તિઓ જ અર્થતંત્રને જીવંત રાખી રહી છે અને પશુપાલકો આધુનિક પડકારો વચ્ચે પણ પોતાના પરંપરાગત વ્યવસાયને ટકાવી રાખવા માટે સખત જહેમત ઉઠાવી રહ્યા છે.
