દેશની અગ્રણી સંસ્થાઓ જેવી કે ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ ઓફ ટેક્નોલોજી (IIT) અને ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ ઓફ મેનેજમેન્ટ (IIM) ના યુવા સ્નાતકોમાં હવે સાહસિકતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતા (એન્ટરપ્રિન્યોરશિપ) પ્રત્યેનો ઉત્સાહ ઓછો થઈ રહ્યો હોય તેવું દેખાઈ રહ્યું છે. 'ટ્રેક્સન' (Tracxn) દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલા આંકડાઓ અનુસાર, ચાલુ વર્ષે જાન્યુઆરીથી ઓગસ્ટ દરમિયાન માત્ર ૭૯ આઈઆઈટી અને ૨૦ આઈઆઈએમના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓએ જ નવી ટેક સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓની શરૂઆત કરી છે. જો આ આંકડાઓની સરખામણી ગત વર્ષ ૨૦૨૫ સાથે કરવામાં આવે તો સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ૩૦૭ આઈઆઈટી અને ૭૧ આઈઆઈએમ સ્નાતકોએ પોતાના સ્ટાર્ટઅપ સ્થાપ્યા હતા, જે દર્શાવે છે કે આ વર્ષે પ્રીમિયર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સના ટોચના પ્રતિભાશાળી યુવાનોએ સ્ટાર્ટઅપનો માર્ગ અપનાવવાનું ટાળ્યું છે.
એક તરફ જ્યાં દેશમાં એકંદર ટેક સ્ટાર્ટઅપની કુલ સંખ્યામાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ આઈઆઈટી અને આઈઆઈએમ જેવી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓમાંથી નવા ફાઉન્ડર્સની સંખ્યામાં કોઈ મોટો ઉછાળો આવ્યો નથી. નિષ્ણાતોના મતે, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને નો-કોડ ટૂલ્સના આગમનને કારણે સ્ટાર્ટઅપ શરૂ કરવાનો ખર્ચ ઘટ્યો છે અને અગાઉ થયેલી છટણીઓને કારણે ઘણા લોકો માટે સ્ટાર્ટઅપ એક વિકલ્પ બન્યો છે, પરંતુ માત્ર સંખ્યા વધવાથી ગુણવત્તા નથી વધતી. 'આઈવીકેપ વેન્ચર્સ'ના ફાઉન્ડર અને મેનેજિંગ પાર્ટનર વિક્રમ ગુપ્તાના જણાવ્યા અનુસાર, આ આંકડાઓ સાબિત કરે છે કે હજી પણ પ્રતિભાનો મોટો વર્ગ એવો છે જેનો પૂરેપૂરો ઉપયોગ થયો નથી. રોકાણકારો પણ હાલમાં માત્ર જથ્થાને બદલે સધ્ધર યુનિટ ઇકોનોમિક્સને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે, જેના કારણે ભારતની શ્રેષ્ઠ પ્રતિભાઓ સુરક્ષિત અને એઆઈ-સંબંધિત નોકરીઓ પસંદ કરી રહી છે.
ટ્રેક્સનની સહ-સ્થાપક નેહા સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, ટેક્નિકલ બેકગ્રાઉન્ડ ધરાવતા ફાઉન્ડર્સ ઘણીવાર વહેલી તકે સાહસ શરૂ કરતા હોય છે, જેમાં બાદમાં આઈઆઈએમના સ્નાતકો બિઝનેસ કુશળતા પૂરી પાડે છે. ભારતમાં કુલ ટેક સ્ટાર્ટઅપની સંખ્યા વધીને ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ સુધીમાં ૧,૯૬,૭૦૪ પર પહોંચી ગઈ છે, જેમાં આઈઆઈટી અથવા આઈઆઈએમ સાથે જોડાયેલા ફાઉન્ડર્સનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રહ્યો છે. જોકે, કંપનીઓની ઔપચારિક નોંધણી થવામાં સમય લાગતો હોવાથી વર્ષ ૨૦૨૬ના અંતિમ આંકડાઓ હજી આવવાના બાકી છે અને તેમાં થોડો વધારો પણ થઈ શકે છે. આમ છતાં, આ વલણ સ્પષ્ટ કરે છે કે આજના યુવા પ્રોફેશનલ્સ અનિશ્ચિત સ્ટાર્ટઅપ જોખમ ખેડવા કરતાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત આકર્ષક અને સુરક્ષિત કારકિર્દી તરફ વળવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે.
