વર્ષ ૨૦૧૯માં નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA) દ્વારા કેન્સર વિરોધી દવાઓના વેચાણ મૂલ્ય પર ૩૦ ટકાનું ટ્રેડ માર્જિન કેપ એટલે કે મર્યાદિત નફો નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. જો કે, તાજેતરમાં સામે આવેલા ૨૦૨૬ના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન મોટાભાગની દવાઓ પરનો માર્ક-અપ અણધાર્યા ધોરણે વધીને ૧૦0 ટકાથી ૭૦૦ ટકા સુધી પહોંચી ગયો છે. 'ઓલ-ઇન્ડિયા ડ્રગ એક્શન નેટવર્ક' (AIDAN) ના અહેવાલ મુજબ, આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે માત્ર એક જ વખત એમઆરપી (MRP) ઘટાડવાની નીતિ લાંબા ગાળે નિરર્થક સાબિત થઈ છે, કારણ કે કાયમી ધોરણે માર્જિન મર્યાદા જાળવી રાખવા માટે કોઈ કડક આદેશ કે સખત નિયમિત દેખરેખનો અભાવ જોવા મળ્યો છે.
NPPA દ્વારા તાજેતરમાં બહાર પાડવામાં આવેલી ૧૩૭ કેન્સર વિરોધી દવાઓની યાદીમાં ૨૦૧૯ની યાદીમાંથી ૩૪ દવાઓનો સમાવેશ થાય છે. તાજેતરના આંકડા સાક્ષી પૂરે છે કે ૨૦૧૯ના આદેશ પછી પણ આ દવાઓ પરનો નફો ફરીથી ૪૩ ટકાના સ્વીકાર્ય સ્તરને વટાવી ગયો હતો, જે દર્શાવે છે કે કંપનીઓએ સમય જતાં ફરીથી મનસ્વી રીતે કિંમતો વધારી દીધી હતી. રસપ્રદ વાત એ છે કે ૨૦૨૬માં નવા આદેશ પહેલાંનો માર્ક-અપ ૨૦૧૯ના આદેશ પહેલાં કરતા પણ વધુ ઊંચો હતો, જેના કારણે આ વખતે કિંમતોમાં પ્રતિશત ઘટાડો વધુ મોટો નોંધાયો છે. પેમેત્રેક્ષેડ (Pemetrexed) જેવી કેન્સરની અતિમહત્વની દવાઓનું ઉદાહરણ આપતા નિષ્ણાતો જણાવે છે કે ૨૦૧૯માં જે દવાના ભાવ ૭,૦૦૦ રૂપિયાથી ઘટાડીને ૮૦૦ રૂપિયા કરવામાં આવ્યા હતા, તે ૨૦૨૬માં ફરી વધીને ૧,૦૯૫ રૂપિયા થયા અને બાદમાં ઘટીને ૨૯૭ રૂપિયા થયા છે. બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ અને મૂળ પેટન્ટ ધારક કંપનીઓએ અગાઉના આદેશો બાદ પણ કિંમતો ઘટાડવામાં ઉદાસીનતા દાખવી હોવાનું આ ડેટા પરથી સ્પષ્ટ થાય છે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા AIDAN ના માલિની આસોલાએ જણાવ્યું હતું કે NPPA દ્વારા તેને 'ટ્રેડ માર્જિન કેપ' તરીકે ઓળખાવવું વાસ્તવમાં ભ્રામક છે, કારણ કે આ કોઈ કાયમી મર્યાદા નથી પરંતુ માત્ર એક જ વખત એમઆરપીમાં ઘટાડો કરવાની કામગીરી છે. ૨૦૧૯ની જેમ જો ભવિષ્યમાં પણ કાયમી ધોરણે કિંમતો અને માર્જિન પર અંકુશ રાખવામાં નહીં આવે, તો ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ ફરીથી મનસ્વી નફો કમાતી રહેશે અને સામાન્ય કેન્સર દર્દીઓ માટે જીવનરક્ષક દવાઓ મેળવવી વધુ મુશ્કેલ બનશે. આ ગંભીર બાબત દર્શાવે છે કે દર્દીઓને સસ્તું અને સુલભ સ્વાસ્થ્ય అందించવા માટે માત્ર કાગળ પરના નિયમો નહીં, પરંતુ સરકાર દ્વારા સતત કડક મોનિટરિંગ અને કાયમી નીતિગત સુધારાની અનિવાર્ય આવશ્યકતા છે.
