કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા આગામી વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭ માટેની વ્યાપક રૂપરેખા જાહેર કરવામાં આવી છે, જે અનુસાર આ રાષ્ટ્રીય અભિયાન અત્યાર સુધીના ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબો સમય ચાલશે. અગાઉના વર્ષોમાં વસ્તી ગણતરીનો બીજો તબક્કો સામાન્ય રીતે ૨૦ દિવસ એટલે કે ૯ થી ૨૮ ફેબ્રુઆરી દરમિયાન જ પૂર્ણ થતો હતો, પરંતુ આ વખતે તેની અવધિ વધારીને અંદાજે દોઢ મહિના એટલે કે ૧૦ જાન્યુઆરીથી ૨૮ ફેબ્રુઆરી સુધીની કરવામાં આવી છે. આ સમયગાળામાં ૧૫ દિવસની ખાસ 'સેલ્ફ-એન્યુમરેશન' (જાતે નોંધણી) વિન્ડો પણ ઉપલબ્ધ રહેશે, જેથી નાગરિકો પોતાની વિગતો સરળતાથી નોંધી શકે. ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તarakhand, ગોવા અને પંજાબ જેવા ચૂંટણીલક્ષી રાજ્યોમાં પણ ઘર-ઘર જઈને વસ્તી ગણતરી કરવાની પ્રક્રિયા ૩૫ દિવસ સુધી ચાલશે.
આ વસ્તી ગણતરીનો સમયગાળો લંબાવવાનું મુખ્ય કારણ તેમાં પ્રશ્નોની સંખ્યામાં કરાયેલો મોટો વધારો છે. વર્ષ ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરીમાં માત્ર ૨૯ પ્રશ્નો પૂછવામાં આવતા હતા, જે આ વખતે વધારીને ૪૦ કરવામાં આવ્યા છે. નવા પ્રશ્નો અને ક્ષેત્રોમાં ખાસ કરીને જાતિની વિગતો, જીવનસાથીનું નામ, માતા-પિતાની વિગતો, નાગરિકતા, કાયમી સરનામું, કોવિડ-૧૯ રસીકરણનું સ્થળ તેમજ ડિજિટલ અને આધિપત્ય ધરાવતા દસ્તાવેજોનો સમાવેશ થાય છે. નાગરિકોએ બેંક ખાતાઓની કુલ સંખ્યા, મોબાઈલ નંબર, આધાર નંબર, મતદાર આઈડી નંબર, પાસપોર્ટ નંબર (જો ભારતીય પાસપોર્ટ ધારક હોય તો) અને ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સની ઉપલબ્ધતા જેવી મહત્વપૂર્ણ માહિતી પણ આપવાની રહેશે.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયના નોટિફિકેશન મુજબ, મણિપુર રાજ્યમાં એનઆરસી (NRC) ની માંગણીઓને કારણે હાલ પૂરતી વસ્તી ગણતરી સ્થગિત રાખવામાં આવી છે, જ્યારે લદ્દાખ, હિમાચલ પ્રદેશ અને જમ્મુ-કાશ્મીરના બરફાચ્છાદિત વિસ્તારોમાં આ કામગીરી અગાઉથી જ પૂર્ણ કરી લેવામાં આવી છે. બાકીના સમગ્ર દેશમાં આગામી ૨૫ જાન્યુઆરીથી ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ દરમિયાન મુખ્ય વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવામાં આવશે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા માટે ૧ માર્ચ ૨૦૨૭ સંદર્ભ તારીખ નક્કી કરવામાં આવી છે અને ડેટાની ચકાસણી માટે ૧ થી ૫ માર્ચ દરમિયાન એક રીવિઝનલ રાઉન્ડ પણ યોજાશે.
