ભારતીય ચૂંટણી પંચ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવી રહેલા મતદાર યાદીની ખાસ સઘન સુધારણા (SIR) ના ત્રીજા તબક્કા અંતર્ગત દેશના અનેક રાજ્યોમાં પ્રક્રિયાનો સમયગાળો વધીને પાંચથી છ મહિના સુધી પહોંચી ગયો છે. મૂળ આયોજન મુજબ આખી પ્રક્રિયા 95 થી 100 દિવસમાં પૂર્ણ થવાની હતી, જેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ બિહાર રાજ્ય છે જ્યાં માત્ર 98 દિવસ એટલે કે 3.2 મહિનામાં જ સમગ્ર કામગીરી સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી દેવામાં આવી હતી. જો કે, અન્ય મોટા રાજ્યોમાં આટલા ઓછા સમયમાં કામ પૂરું કરવું મુશ્કેલ સાબિત થયું છે, જેના કારણે ચૂંટણી પંચને વારંવાર સમયમર્યાદા લંબાવવાની ફરજ પડી છે અને આ સ્થિતિ સમગ્ર દેશમાં ચર્ચાનો વિષય બની છે.
આ લંબાયેલા સમય પાછળનું મુખ્ય કારણ ફોર્મ 6 ની અરજીઓમાં અણધાર્યો ઉછાળો, 'લોજિકલ ડિસ્ક્રિપેન્સી' એટલે કે તાર્કિક વિસંગતતાઓમાં ફસાયેલા મતદારોના ડેટા અને લાખ્ખોની સંખ્યામાં નોટિસો તેમજ સુનાવણીની જરૂરિયાત છે. દિલ્હીમાં અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ છ જેટલા વધારા સાથે પ્રક્રિયા 176 દિવસ એટલે કે આશરે 5.8 મહિના સુધી લંબાઈ છે, જ્યાં હવે 22 ડિસેમ્બરે આખરી યાદી પ્રકાશીત થશે. આ ઉપરાંત આંધ્રપ્રદેશમાં 169 દિવસ, તેલંગાણામાં 151 દિવસ, ઉત્તર પ્રદેશમાં 158 દિવસ અને મહારાષ્ટ્રમાં 154 દિવસનો સમય લાગ્યો છે. બીજી તરફ, મિઝોરમ, સિક્કીમ, મણિપુર, ઉત્તરાખંડ અને હરિયાણા જેવા રાજ્યોએ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં જ આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરીને રાહતનો શ્વાસ લીધો છે.
ચૂંટણી પંચ દ્વારા ગુરુવારે જારી કરાયેલા તાજેતરના આદેશો મુજબ દિલ્હી, મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા અને આંધ્રપ્રદેશ જેવા રાજ્યો માટે ફરીથી સમયમર્યાદામાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉના તબક્કામાં પણ પંચે કડક સમયસીમા સામે વિરોધ કરતા રાજ્યો અને સર્વોચ્ચ અદાલતમાં ચાલી રહેલી કાનૂની કાર્યવાહી વચ્ચે કેટલીક છૂટછાટો આપી હતી. મતદારોના નામ ઉમેરવા અને કમી કરવા બાબતે ઊભી થયેલી ગૂંચવણો તથા વેરિફિકેશનની લાંબી પ્રક્રિયાને કારણે ઊભી થયેલી આ પરિસ્થિતિ આગામી સમયમાં ચૂંટણી સુધારણાના આયોજન પર ગંભીર સવાલો ખડા કરી રહી છે.
