જ્યારે માતા પોતાના જૂના સોનાના દાગીના વેચીને સંતાનને લાખો રૂપિયાની મોટી રકમ ભેટ સ્વરૂપે આપે છે, ત્યારે સામાન્ય નાગરિકોના મનમાં ટેક્સ ભરવા અંગે અનેક પ્રકારની મૂંઝવણો ઉદ્ભવતી હોય છે. આવકવેરા કાયદાની કલમ 56 હેઠળ માતા-પિતા સગા-સંબંધીઓની કેટેગરીમાં આવતા હોવાથી, તેમના દ્વારા આપવામાં આવતી ભેટ પર સામાન્ય રીતે કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી. આ કરમુક્તિ માટે સરકાર દ્વારા ગિફ્ટની રકમની કોઈ ચોક્કસ મહત્તમ મર્યાદા પણ નક્કી કરવામાં આવી નથી. એટલે કે, માતા પાસેથી રૂ. 15 લાખ કે તેથી વધુ રકમ મળે, તો માત્ર રકમ મોટી હોવાના કારણે જ તેના પર ટેક્સ લાગી જતો નથી, પરંતુ તે માટે નાણાંના વાસ્તવિક સ્ત્રોતનો યોગ્ય પુરાવો હોવો અત્યંત આવશ્યક છે.
આવકવેરા વિભાગની કાનૂની જોગવાઈઓ મુજબ પુત્રને મળેલી ગિફ્ટ ટેક્સ-ફ્રી હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે સોનું વેચનાર માતાને પણ હંમેશાં કરમુક્તિ મળી જશે. આવકવેરા વિભાગ સોનાના દાગીનાને 'કેપિટલ એસેટ્સ' એટલે કે મૂડીગત સંપત્તિ તરીકે ગણે છે. દાગીનાના વેચાણ પર નફો થયો છે કે નહીં તે સોનાની ખરીદીની કિંમત, વેચાણ કિંમત અને તેને કેટલા સમય સુધી સાચવી રાખવામાં આવ્યા હતા તેના પર નિર્ભર કરે છે. જો માતાજી સોનું વેચીને કોઈ કેપિટલ ગેઇન (મૂડીગત નફો) મેળવે છે, તો તેમણે ઇન્કમ ટેક્સના પ્રવર્તમાન નિયમો અનુસાર તેની પર ટેક્સ ભરવો પડી શકે છે. આમ, દીકરાને મળેલી રકમ અને માતા દ્વારા કરાયેલું સોનાનું વેચાણ બંને અલગ પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવામાં આવે છે.
બેંક ખાતામાં અચાનક મોટી રકમ જમા થતી હોય ત્યારે ભવિષ્યની કોઈપણ પૂછપરછ કે તપાસથી બચવા માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો અગાઉથી જ સાચવીને રાખવા સમજદારીભર્યું છે. જેમાં ગિફ્ટ ડીડ અથવા નાણાં આપ્યાનો લેખિત પુરાવો, માતા-પિતાની ઓળખના દસ્તાવેજો, સોનું વેચ્યાની અસલ રસીદ, સોનાના મૂલ્યાંકનનો રિપોર્ટ અને બેંક સ્ટેટમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ રેકોર્ડ્સ ભલે સીધી રીતે કરચુકવણીમાંથી મુક્તિની ખાતરી ન આપતા હોય, પરંતુ આવકવેરા વિભાગ સમક્ષ નાણાંના સ્ત્રોતને સ્પષ્ટ કરવામાં અત્યંત મદદરૂપ સાબિત થાય છે. તેથી, કાયદાકીય જટિલતાઓથી બચવા હંમેશાં આર્થિક વ્યવહારોમાં પારદર્શિતા જાળવવી હિતાવહ છે.
