અમેરિકાના પશ્ચિમ પ્રદેશમાં આવેલા નેવાડા રાજ્યના ઊંડા રણ વિસ્તારમાં એક એવું વેરણ શ્મશાન આવેલું છે જ્યાં જીવિત લોકોની વસ્તી કરતા કબરના પથ્થરો વધુ જોવા મળે છે. આ સ્થાન એક સમયે 'કેન્ડેલેરિયા' નામના અત્યંત સમૃદ્ધ, શુષ્ક અને ધમધમતા સિલ્વર બૂમટાઉનનું છે. ૧૮૬૦ના દાયકામાં માઉન્ટ ડાયાબ્લો પાસેથી ચાંદીની શોધ થયા બાદ અહીં નોર્ધન બેલ ખાણમાંથી વિપુલ પ્રમાણમાં સંપત્તિ બહાર કાઢવામાં આવી હતી. આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે પાણીની ભારે તંગીના કારણે આ શહેરમાં પાણી કરતાં વ્હિસ્કી સસ્તી મળતી હતી. પાણીની અછત એટલી હદે હતી કે ચાંદી પીસવાના મશીનો પણ સૂકી ધૂળમાં ચલાવવા પડતા હતા, જેના કારણે ઊડતી સિલિકા ડસ્ટ શ્વાસમાં જવાથી અનેક ખનન કામદારો ગંભીર ફેફસાના રોગોનો ભોગ બન્યા હતા.
આ ગંભીર કટોકટીના ઉકેલ માટે ૧૮૮૨માં કેલિફોર્નિયા-નેવાડા સરહદ પર આવેલા વ્હાઇટ પર્વતોમાંથી ૨૭ માઈલ લાંબી પાણીની પાઇપલાઇન નાખવામાં આવી હતી. આ પાઇપલાઇન શરૂ થતાં જ કેન્ડેલેરિયામાં પાણીની નિયમિત આવક શરૂ થઈ અને તેની વસ્તી વધીને આશરે ૧,૦૦૦ સુધી પહોંચી ગઈ, જે એસ્મેરડા કાઉન્ટીનું સૌથી મોટું નગર બની ગયું. હોટેલ્સ, બાર અને અનેક વ્યવસાયો ધમધમવા લાગ્યા પરંતુ આ ખુશી લાંબી ટકી નહીં. ૧૮૯૩માં આવેલી આર્થિક મંદી (ફાઇનાન્શિયલ પેનિક) અને દેશભરમાં ચાંદીના બજારો ધરાશાયી થવાને કારણે આ શહેરની આર્થિક કરોડરજ્જુ તૂટી ગઈ. ધીમે ધીમે વસ્તી ઓછી થતી ગઈ અને આખરે જાન્યુઆરી ૧૯૩૯માં આ શહેરની પોસ્ટ ઓફિસ પણ કાયમ માટે બંધ કરી દેવામાં આવી.
આ માત્ર કેન્ડેલેરિયાની કહાની નથી પરંતુ આધુનિક અમેરિકાના પશ્ચિમ ભાગમાં સંસાધનો પર નભતા શહેરોની વાસ્તવિકતા દર્શાવતો અરીસો છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ અને સંશોધકોના મતે, એક જ ઉદ્યોગ અને એક જ સંસાધન પર અતિશય નિર્ભર રહેતા વિસ્તારોમાં તેજી બાદ એટલી જ ભયાનક ખાડે જવાની સ્થિતિ સર્જાતી હોય છે. આજની તારીખમાં પણ કોલોરાડો નદીના બેસિનમાં તાજા પાણીના જથ્થામાં ચિંતાજનક ઘટાડો થઈ રહ્યો છે અને ભૂગર્ભ જળ પણ ઝડપથી સૂકાઈ રહ્યા છે. કેન્ડેલેરિયાના રહેવાસીઓએ તો ૨૭ માઈલ લાંબી પાઇપલાઇન નાખીને પાણીનો પ્રશ્ન હલ કરી લીધો હતો, પરંતુ આજના આધુનિક સમયમાં ૪ કરોડથી વધુ લોકોની વસ્તી ધરાવતા પ્રદેશ માટે પાણીની આ સમસ્યાનો કોઈ સરળ ઉકેલ નથી. આ ઇતિહાસ આપણને યાદ કરાવે છે કે માત્ર એક જ કુદરતી સંસાધન પર નભતા વિકાસની ઇમારત ગમે ત્યારે કડભૂસ થઈ શકે છે.
