ટેલિકોમ સેક્ટરમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેક્નોલોજીના વધી રહેલા વ્યાપને ધ્યાનમાં રાખીને, ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (TRAI) દ્વારા એક મહત્વપૂર્ણ ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં આવી છે. આ પ્રસ્તાવિત માળખાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ટેલિકોમ સેક્ટરમાં AI અપનાવવાની પ્રક્રિયાને વધુ સ્પષ્ટ, અનુમાનિત અને જવાબદાર બનાવવાનો છે. હાલના સમયમાં નેટવર્ક ઓપરેશન્સથી લઈને ગ્રાહક સેવાઓ સુધીના ક્ષેત્રોમાં AIનો વ્યાપક ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે, ત્યારે આ નિયમો સમગ્ર ક્ષેત્રમાં યોગ્ય સંતુલન જાળવવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી ‘ઇન્ડિયા AI ગવર્નન્સ ગાઇડલાઇન્સ’ના આધારે જ TRAI દ્વારા આ પરામર્શ પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી છે, જે રાષ્ટ્રીય સ્તરે AIના જોખમો ઘટાડીને તેના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે છે.
સંચાર મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ટેલિકોમ ક્ષેત્ર ભારતની ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો કરોડરજ્જુ સમાન છે, જે જાહેર કનેક્ટિવિટી, આવશ્યક સરકારી સેવાઓ, વેપાર-વાણિજ્ય અને નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે. આ ક્ષેત્ર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને કટોકટીની સ્થિતિમાં પણ અત્યંત નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવતો હોવાથી, અહીં AIનો જવાબદાર અને સુરક્ષિત ઉપયોગ અનિવાર્ય બની જાય છે. રાષ્ટ્રીય સ્તરનું AI શાસન માળખું તમામ ટેલિકોમ નેટવર્ક્સમાં એકસમાન રીતે લાગુ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરાયો છે. આ માર્ગદર્શિકા સાત મુખ્ય સિદ્ધાંતો (સૂત્રો) પર આધારિત છે, જેમાં વિશ્વાસ, માનવ પ્રથમ, નવીનતા, ન્યાયીપણું, જવાબદારી, સરળ સમજ અને સલામતીનો સમાવેશ થાય છે.
આ ડ્રાફ્ટ પરામર્શ પત્ર TRAIની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યો છે, જ્યાં ઉદ્યોગના સહભાગીઓ અને સંબંધિત હિસ્સેદારો આગામી ૨૭ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધી પોતાના લેખિત અભિપ્રાયો અને સૂચનો મોકલી શકશે. આ માર્ગદર્શિકાના ચોથા ભાગમાં ઉદ્યોગના ખેલાડીઓ અને નિયમનકારો માટે વ્યવહારુ માર્ગદર્શનૂરું પાડવામાં આવ્યું છે, જેથી સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમમાં પારદર્શિતા વધારી શકાય. સરકાર અને નિયંત્રકોનો આ પ્રયાસ માત્ર ટેલિકોમ ક્ષેત્રના વ્યવસાયિક વિકાસ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે દેશની મજબૂત સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને નાગરિકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે પણ એક દીર્ઘદ્રષ્ટિવાળું પગલું છે.
