વર્તમાન સમયમાં દેશની બેંકિંગ સિસ્ટમ પર સાયબર હુમલાઓનું જોખમ સતત વધી રહ્યું છે, જેને લઈને રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ ગંભીર નોંધ લીધી છે. વૈશ્વિક સ્તરે હેકર્સો દ્વારા અત્યાધુનિક AI સાધનોનો ઉપયોગ કરીને નાણાકીય સંસ્થાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી રહી છે, જેનાથી ગ્રાહકોનો ડેટા અને નાણાં જોખમમાં મુકાયા છે. આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે આરબીઆઈએ તાજેતરમાં અનેક બેંકો સાથે બેઠકો યોજી છે અને અગાઉના નિયમોના પાલન અંગેના પુરાવાઓ તેમજ AI સંબંધિત જોખમો સામેની તૈયારીઓની વિગતો માંગી છે. વિશ્વભરના નિયમનકારોની જેમ આરબીઆઈ પણ હવે ભારતીય બેંકિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સુરક્ષિત કરવા માટે પોતાની નજર સઘન બનાવી રહી છે.
આરબીઆઈએ ખાસ કરીને બેંકોને તેમની એપ્લિકેશન પ્રોગ્રામિંગ ઇન્ટરફેસ (API) સિસ્ટમમાં રહેલી નબળાઈઓની સઘન તપાસ કરવા આદેશ આપ્યો છે. એપીઆઈ એવા સોફ્ટવેર લિંક છે જેનો ઉપયોગ બેંકો નોન-બેંકિંગ લેન્ડર્સ અને ફિનટેક કંપનીઓ સાથે જોડાવા માટે કરે છે. હેકર્સો સામાન્ય રીતે નાની નાણાકીય સંસ્થાઓ અને તૃતીય પક્ષ વિક્રેતાઓને સરળ નિશાન તરીકે જોતા હોય છે. અગાઉ આરબીઆઈ દ્વારા સાયબર સુરક્ષા સંચાલન માટે માર્ગદર્શિકા જારી કરવામાં આવી હોવા છતાં, તેના અમલીકરણમાં અનેક જગ્યાએ વિલંબ જોવા મળ્યો છે, જેને કારણે હવે કેન્દ્રીય બેંકે કડક અમલીકરણ પર ભાર મૂક્યો છે.
તાજેતરના દિવસોમાં દેશમાં સાયબર ઘટનાઓમાં મોટો વધારો થયો છે, જેમાં સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના ગ્રાહકોનો ડેટા લીક થવો અને મુંબઈની નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીઓ સાથે થયેલી છેતરપિંડીની ઘટનાઓ સામે સામે આવી છે. આશરે બે મિલિયન ડોલરના અનધિકૃત ટ્રાન્સફર જેવા કેસમાં API લિંક સાથે ચેડાં કરવામાં આવ્યા હોવાનું બહાર આવ્યું છે. આ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને દેશની સાયબર એજન્સી 'CERT-In' દ્વારા તાજેતરમાં જ ૫૫ થી વધુ નાણાકીય સંસ્થાઓના ૩૦૦ અધિકારીઓ માટે વિશેષ સાયબર સુરક્ષા તાલીમનું આયોજન પણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેથી બેങ്കിંગ સિસ્ટમને સુરક્ષિત રાખી શકાય.
