તાજેતરમાં યુએસ ડિફેન્સ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી (DIA) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા એક અહેવાલે વૈશ્વિક સ્તરે ખળભળાટ મચાવ્યો છે, જેમાં ચીનના ગુપ્ત અને પુનઃઉપયોગી અવકાશયાનની સ્પષ્ટ સેટેલાઇટ છબી રજૂ કરવામાં આવી છે. મેક્સાર ટેક્નોલોજીસ દ્વારા કેપ્ચર કરાયેલી આ ઉચ્ચ-રિઝોલ્યુશન તસવીરે ચીનની વધતી જતી અવકાશ ક્ષમતાઓ અને તેના લશ્કરી ઉપયોગો અંગેની આશંકાઓને વધુ તીવ્ર બનાવી છે. આ સ્પેસપ્લેન દેખાવમાં અમેરિકી સ્પેસ ફોર્સના જાણીતા 'એક્સ-૩૭બી' (X-37B) વાહન જેવું જ પ્રાસંગિક માળખું ધરાવે છે, જોકે ચીની અવકાશયાનની પાંખો થોડી લાંબી હોવાનું જણાય છે. આ અહેવાલ એ વાતની પુષ્ટિ કરે છે કે ચીન 2020 થી અત્યાર સુધીમાં આવા ચાર પ્રાયોગિક મિશન સફળતાપૂર્વક પાર પાડી ચૂક્યું છે.
આ રહસ્યમય અવકાશયાન જેને પશ્ચિમી અહેવાલોમાં 'શેનલોંગ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેની ઓર્બિટલ પ્રવૃત્તિઓ વૈજ્ઞાનિકો અને સંરક્ષણ વિશ્લેષકો માટે મુખ્ય આશ્ચર્ય અને ચિંતાનો વિષય રહી છે. ટ્રેકિંગ ડેટા અને અગાઉના મિશન પર નજર કરીએ તો, આ વાહને ભ્રમણકક્ષામાં નાના ઓબ્જેક્ટ્સને છોડવા અને ત્યારબાદ તેને ફરીથી પકડવા જેવી અત્યાધુનિક ક્ષમતાઓ પ્રદર્શિત કરી છે. આ પુનઃઉપયોગી સ્પેસપ્લેન પરંપરાગત ઉપગ્રહોની સરખામણીમાં વધુ સારી દાવપેચ (maneuverability) ધરાવે છે, જે તેને અવકાશમાં અન્ય ઉપગ્રહોની નજીક જઈને નિરીક્ષણ કરવા અથવા પેલોડ્સને સુરક્ષિત રીતે પૃથ્વી પર પરત લાવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. જોકે, આ મિશનના ચોક્કસ હેતુઓ અને તેના પર હથિયારો ગોઠવાયેલા છે કે કેમ તે અંગે હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે કોઈ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી.
અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીનો આ અહેવાલ માત્ર સ્પેસપ્લેન પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે ચીનની એકંદર કાઉન્ટર-સ્પેસ ક્ષમતાઓને પણ ઉજાગર કરે છે. રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે ચીન માત્ર અવકાશયાનો જ નહીં, પરંતુ લોઅર અર્થ ઓર્બિટ (LEO) માં રહેલા ઉપગ્રહોને નુકસાન પહોંચાડી શકે તેવા ગ્રાઉન્ડ-બેઝ્ડ લેસર હથિયારો અને એન્ટી-સેટેલાઇટ મિસાઈલો પણ વિકસાવી રહ્યું છે. આગામી સમયમાં અવકાશમાં વૈશ્વિક મહાસત્તાઓ વચ્ચેનું આ સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણ વધુ તીવ્ર બની શકે છે. ભલે આ સેટેલાઇટ છબીએ ચીનના ગુપ્ત પ્રોજેક્ટ પરથી પડદો ઉઠાવ્યો હોય, પરંતુ અવકાશમાં તેની વાસ્તવિક લશ્કરી મહત્વાકાંક્ષાઓ આગામી દિવસોમાં વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર બની રહેવાની પૂરી સંભાવના છે.
