ભારતની આર્થિક રાજધાની ગણાતા મુંબઈ શહેરમાં આ વર્ષે ઓક્ટોબર માસ દરમિયાન હવાની ગુણવત્તા અત્યંત કથળેલી જોવા મળી છે, જેણે ચિંતાના વાદળો ઘેરાવ્યા છે. સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડના આંકડાઓ અનુસાર, સપ્ટેમ્બર મહિનામાં જે એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ (AQI) ૪૫.૪ હતો, તે ઓક્ટોબરના અંત સુધીમાં બમણાથી પણ વધુ વધીને ૧૦૨ પર પહોંચી ગયો છે. સ્વિસ એર-ક્વોલિટી ટેકનોલોજી કંપની IQAir ના લાઈવ રીડિંગ્સ મુજબ મુંબઈ દેશના સૌથી પ્રદૂષિત શહેરોમાં પણ સ્થાન પામ્યું છે. ફેફસાંને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડતા પીએમ ૨.૫ (PM2.5) જેવા ઝેરી સૂક્ષ્મ કણોનું પ્રમાણ સપ્ટેમ્બરની સરખામણીમાં ત્રણ ગણું વધી ગયું છે, જેના કારણે મુંબઈવાસીઓ આખા મહિના દરમિયાન અસામાન્ય રીતે ધુમ્મસભર્યા વાતાવરણમાં શ્વાસ લેવા મજબૂર બન્યા છે.
મુંબઈના કુદરતી ભૌગોલિક ફાયદાઓ અને દરિયાઈ પવનો આજદિન સુધી ઉત્તર ભારતના શહેરોની જેમ અહીં ગાઢ ધુમ્મસ થવા દેતા નહોતા. પરંતુ, હવામાનશાસ્ત્રીઓના મતે આ વર્ષે રેકોર્ડબ્રેક 'એલ નિનો'ની અસરના કારણે દરિયાઈ પવનોની ગતિ મંદ પડી ગઈ છે. પવનોની ગતિ ધીમી પડવાથી શહેરમાં જ ઉત્પન્ન થતા પ્રદૂષિત તત્વો લાંબા સમય સુધી હવામાં જ જકડાઈ રહે છે અને વાતાવરણમાંથી દૂર થઈ શકતા નથી. આ પરિસ્થિતિ વર્ષના અંત સુધી યથાવત રહેવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. મુકેશ અંબાણી જેવા દિગ્ગજ ઉદ્યોગપતિઓ અને રિલાયન્સ તથા ટાટા જૂથ જેવી વૈશ્વિક કંપનીઓનું ઘર ગણાતું આ મહાનગર ટ્રાફિક, ઉદ્યોગો અને વ્યાપક પાયે ચાલી રહેલા બાંધકામોને કારણે પહેલાથી જ પ્રદૂષણ ઉત્પન્ન કરતું રહ્યું છે, પરંતુ આ વર્ષે પવનોની પ્રતિકૂળતાએ પરિસ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી દીધી છે.
શહેરમાં ચાલી રહેલી બેફામ બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ અને આકાશી ઇમારતો (સ્કાયસ્ક્રેપર્સ) ની ઘટાદાર રચનાઓ પણ કુદરતી સમુદ્રી પવનોના માર્ગમાં અવરોધરૂપ બની રહી છે, જેનાથી શહેરમાં ધૂળ અને પ્રદૂષણનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. આઈ.આઈ.ટી. બોમ્બેના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ક્લાયમેટ ચેન્જને કારણે વધી રહેલી ગરમી અને ભેજ ભવિષ્યમાં મુંબઈના દરિયાઈ પવનોને વધુ નબળા બનાવી શકે છે. ઉત્તર ભારતના શહેરોની જેમ હવે મુંબઈમાં પણ પ્રદૂષણનું સંકટ ગંભીર આકાર લઈ રહ્યું છે, જ્યાં શહેરીકરણ અને બદલાતી મોસમી આબોહવા એકસાથે મળીને નાગરિકોના આરોગ્ય સામે મોટો પડકાર ઊભો કરી રહ્યા છે.
