દેશમાં વધી રહેલા ડિજિટલ ફ્રોડ અને સાયબર અપરાધો પર લગામ લગાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક વલણ અપનાવ્યું છે. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્ય કાંતની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે, જો નાણાકીય સંસ્થાઓની યોગ્ય ખંત (ડ્યુ ડિલિજન્સ) રાખવામાં નિષ્ફળતાને કારણે કોઈ નાગરિક સાયબર છેતરપિંડીનો ભોગ બને છે, તો બેંકોએ તે ગ્રાહકને ગુમાવેલી રકમની પૂરેપૂરી ભરપાઈ કરવી પડશે. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે ચાલુ વર્ષે સાયબર અપરાધોમાં ઘટાડો થવા છતાં પીડિતોએ આશરે 800 કરોડ રૂપિયા ગુમાવ્યા છે, જે અત્યંત ચિંતાનો વિષય છે. બેન્ચે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે જ્યાં સુધી બેંકો વિરુદ્ધ કડક અને દંડાત્મક જોગવાઈઓ નહીં કરવામાં આવે, ત્યાં સુધી તેઓ પોતાની કામકાજની પદ્ધતિ નહીં સુધારે.
કોર્ટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા પ્રસ્તાવિત 'નો યોર કસ્ટમર' (KYC) સુધારણા નિર્દેશો, 2026ની સમીક્ષા કરવાની વાત કરી છે, જેને 30 નવેમ્બર સુધી નોટિફાય અને 31 ડિસેમ્બર સુધી અમલમાં મૂકવાનું પ્રસ્તાવિત છે. સુપ્રીમ કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આ નિયમો માત્ર સામાન્ય સલાહરૂપ ન હોવા જોઈએ, પરંતુ તેમાં સંસ્થાગત જવાબદારી અને દંડની જોગવાઈઓ સ્પષ્ટપણે હોવી જરૂરી છે. બેન્ચે સૂચન કર્યું છે કે બેંકોએ ખાતાધારકોના સામાન્ય વ્યવહાર ઇતિહાસ પર નજર રાખવી જોઈએ અને જો કોઈ વ્યક્તિગત ખાતામાંથી અચાનક મોટી રકમનું ટ્રાન્સફર થાય, તો બેંકોએ AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) અને ટેકનોલોજીની મદદથી તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરવો જોઈએ. આ સાથે જ શંકાસ્પદ વ્યવહારોની માહિતી ઓટોમેટિક રીતે નજીકના પોલીસ સ્ટેશનને મોકલવાની વ્યવસ્થા ગોઠવવાની પણ હિમાયત કરવામાં આવી છે, જેથી 'ડિજિટલ અરેસ્ટ' જેવા કૌભાંડોને અગાઉથી જ અટકાવી શકાય.
આ સુનાવણી દરમિયાન એટર્ની જનરલ આર. વેંકટરામણીએ કેન્દ્ર સરકાર તરફથી બેંકિંગ સિસ્ટમમાં સુધારણા માટે થઈ રહેલા પ્રયાસોની જાણકારી આપી હતી, પરંતુ કોર્ટે જવાબદારીના ક્લોઝ પર વધુ સ્પષ્ટતા માંગી હતી. કોર્ટે કહ્યું કે માત્ર ઘટના પછી તપાસ કરવી કે અહેવાલ તૈયાર કરવો એ કોઈ ઉકેલ નથી, પરંતુ મૂળભૂત ઉદ્દેશ્ય છેતરપિંડી થતી અટકાવવાનો હોવો જોઈએ. વધુમાં, કોર્ટે 'મ્યૂલ એકાઉન્ટ્સ' (દુરૂપયોગ થતા ખાતા) ના વધી રહેલા ઉપયોગ સામે પણ કડક પગલાં લેવા આદેશ કર્યો છે. તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના ડીજીપીને આ મામલે નોંધાયેલી એફઆઈઆર અને તપાસના અહેવાલો સબમિટ કરવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે, જેથી સાયબર અપરાધો સામે દેશવ્યાપી અને મજબૂત સુરક્ષા કવચ ઊભું કરી શકાય.
