સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં ન્યાયાધીશોની પેન્શન સંબંધિત એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું હતું કે, હાઈકોર્ટોમાં વર્ષોથી પેન્ડિંગ પડેલા લાખો કેસોનો ઝડપથી નિકાલ લાવવા માટે ઉત્તમ આચરણ ધરાવતા નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોની સેવાઓ લેવાનો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયો છે. દેશભરના વકીલ મંડળો (બાર એસોસિએશન્સ) દ્વારા આવી નિમણૂકો સામે સખત વિરોધ દર્શાવતા પ્રસ્તાવો પસાર કરવામાં આવ્યા છે, જેના કારણે બંધારણના અનુચ્છેદ ૨૨૪એ હેઠળ લેવાયેલું આ મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું અમલમાં આવી શક્યું નથી. અદાલતે નોંધ્યું કે અલાહાબાદ હાઈકોર્ટમાં જ એકલા ૧૨ લાખથી વધુ કેસો પેન્ડિંગ હોવા છતાં આ દિશામાં નક્કર કામગીરી થઈ શકી નથી.
કોર્ટે વધુમાં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, હાઈકોર્ટના ઘણા નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં વકીલાત તરીકે મબલખ આવક મેળવી રહ્યા છે અથવા લવાડ (આર્બિટ્રેશન) કાર્યવાહી તેમજ કાનૂની અભિપ્રાયો આપીને વધુ આર્થિક લાભો મેળવી રહ્યા છે, જેના કારણે તેઓ તદર્થ ન્યાયાધીશ બનવા માટે ઉત્સુક નથી. અગાઉ ૨૦૨૧માં સર્વોચ્ચ અદાલતે કેસોના જંગી બેકલોગને ડામવા માટે નિષ્ક્રિય પડેલા અનુચ્છેદ ૨૨૪એને સક્રિય કરીને માર્ગદર્શિકા જારી કરી હતી. આ માર્ગદર્શિકાના કડક નિયમોને ગયા વર્ષે જાન્યુઆરીમાં હળવા પણ કરવામાં આવ્યા હતા જેથી વધુમાં વધુ પાંચ નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોની નિમણૂક થઈ શકે, છતાં બાર બોડીસના અસહકારના કારણે આ યોજના ધારેલા પરિણામો આપી શકી નથી.
ભારતીય ન્યાયતંત્રમાં ૧૯૭૦ના દાયકા સુધી સર્વોચ્ચ અદાલતમાં નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોને તદર્થ ધોરણે ફરીથી નિયુક્ત કરવાની પ્રથા હતી, પરંતુ હાઈકોર્ટોમાં આ પદ્ધતિ અત્યંત દુર્લભ રહી છે. અગાઉના સમયમાં માત્ર ચોક્કસ હેતુઓ માટે જ અપવાદરૂપ કેસોમાં નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોને હાઈકોર્ટમાં સેવાઓ આપવા માટે બોલાવવામાં આવ્યા હતા. વર્તમાન સમયમાં જ્યારે હાઈકોર્ટોમાં ૧૫ વર્ષ જૂના પણ હજારો કેસો પેન્ડિંગ છે, ત્યારે ન્યાય પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે ન્યાયતંત્ર અને વકીલ મંડળો વચ્ચે સર્વસંમતિ સધાવી અત્યંત અનિવાર્ય બની ગઈ છે.
