બ્રાઉન યુનિવર્સિટીના સ્કૂલ ઓફ પબ્લિક હેલ્થ અને જ્હોન્સ હોપકિન્સ બ્લૂમબર્ગ સ્કૂલ ઓફ પબ્લિક હેલ્થ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક વ્યાપક અભ્યાસમાં જાન્યુઆરી ૨૦૦૭ થી મે ૨૦૨૫ વચ્ચેના ૧૮ વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન ભારતના સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રમાં થયેલા પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી (PE) રોકાણોનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કુલ ૭૦ પીઈ સમર્થિત અધિગ્રહણો ઓળખી કાઢવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી ૭૩ ટકાથી વધુ રોકાણ માત્ર મલ્ટિસ્પેશ્યાલિટી હોસ્પિટલો ધરાવતા ૪૫ હોસ્પિટલ ગ્રૂપમાં જ ઠાલવવામાં આવ્યું છે. આ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે રોકાણકારોનો મુખ્ય ઝોક દેશના વધુ વિકસિત અને શહેરીકૃત દક્ષિણ તથા પશ્ચિમ રાજ્યો તરફ જ રહ્યો છે, જ્યારે ઉત્તર અને પૂર્વ ભારતના વિસ્તારોમાં નહિવત્ અથવા બિલકુલ રોકાણ થયું નથી, જે દેશની સ્વાસ્થ્ય સેવાઓમાં રહેલી પ્રાદેશિક અસમાનતાને સ્પષ્ટપણે ઉજાગર કરે છે.
રાજ્યવાર આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, કર્ણાટકમાં સૌથી વધુ ૧૩ ડીલ નોંધાઈ હતી, ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર અને તેલંગાણામાં ૧૦-૧૦, ગુજરાતમાં ૬ તથા કેરળ અને હરિયાણામાં ૫-૫ ડીલ જોવા મળી હતી. આ રોકાણોમાં કોવિડ-૧૯ મહામારી પછી અદ્ભુત વેગ આવ્યો હતો અને વર્ષ ૨૦૨૩માં તે પોતાના શિખરે પહોંચ્યું હતું જ્યાં એક જ વર્ષમાં ૧૮ જેટલા સોદા થયા હતા. વૈશ્વિક આર્થિક પ્રવાહો અને રોગચાળા દરમિયાન સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રની સ્થિર આવકને કારણે રોકાણકારો માટે આ સેક્ટર ખૂબ જ આકર્ષક બન્યું હતું. કુલ સોદાઓમાં વિદેશી પ્રાઈવેટ ઇક્વિટી ફર્મ્સે પણ સિંહફાળો આપ્યો હતો, જેમાં અમેરિકા, સિંગાપોર અને મોરિશિયસ સ્થિત ફર્મ્સે ૬૭ ટકાથી વધુ એટલે કે ૪૭ જેટલા સોદા એકલા હાથે ફાઇનાન્સ કર્યા હતા, જે દર્શાવે છે કે વિદેશી રોકાણકારો ભારતીય હોસ્પિટલ ચેઈનમાં ઊંડો રસ દાખવી રહ્યા છે.
આ અભ્યાસમાં એ પણ બહાર આવ્યું છે કે હોસ્પિટલ જૂથો ઉપરાંત આઉટપેશન્ટ કેર Providers માં આંખની સંભાળ (ઓપ્થાલમોલોજી) અને પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય (ફર્ટિલિટી કેર) ક્ષેત્રો સૌથી વધુ લોકપ્રિય સાબિત થયા છે. મણિપાલ હેલ્થ એન્ટરપ્રાઈઝિસ, હેલ્થ કેર ગ્લોબલ એન્ટરપ્રાઈઝિસ, કેર હોસ્પિટલ્સ અને એએસજી આઈ હોસ્પિટલ્સ જેવા અગ્રણી ગ્રૂપોએ કુલ સોદાઓનો ત્રીજા ભાગનો હિસ્સો પોતાની પાસે રાખ્યો છે. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં રોકાણકારોએ શરૂઆતમાં લઘુત્તમ હિસ્સો ખરીદીને ધીમે ધીમે માલિકી વધારવાની સાવચેતીભરી રણનીતિ અપનાવી હતી. નિષ્ણાતોના મતે, ભવિષ્યમાં હેલ્થકેર ક્ષેત્રના સંતુલિત વિકાસ માટે માત્ર મોટા શહેરો જ નહીં પરંતુ ગ્રામીણ અને પછાત વિસ્તારોમાં પણ પાયાની તબીબી સગવડો માટે પૂરતું રોકાણ આવે તેવા નીતિગત પ્રયાસોની તાતી જરૂર છે.
