જ્યારે ઇતિહાસકારો આ દાયકા પર નજર નાખશે ત્યારે તેઓ તેને ચોક્કસપણે એ ક્ષણ તરીકે ઓળખશે જ્યારે માનવજાતે તર્ક પરનો પોતાનો દાવો ગુમાવ્યો હતો. સદીઓથી આપણે એ ભ્રમમાં જીવતા હતા કે અમૂર્ત વિચારો અને બુદ્ધિમત્તા ફક્ત આપણામાં જ છે, પરંતુ એઆઈના ઝડપી વિકાસે આ ભ્રમ તોડી નાખ્યો છે. ફ્રન્ટિયર એઆઈ લેબ એન્થ્રોપિક દ્વારા આઈપીઓ માટે સબમિટ કરાયેલી પબ્લિક ફાઇલિંગ માત્ર બિઝનેસ ક્ષેત્રની ઘટના નથી, પરંતુ તે સિન્થેતિક કોગ્નિશનના વેપારીકરણની ગતિ દર્શાવતો મોટો સંકેત છે. એક તરફ વોલ સ્ટ્રીટ આ ક્રાંતિના આંકડા અને બેલેન્સ શીટ તપાસી રહી છે, તો બીજી તરફ સિલિકોન લોજિક અને સદીઓ જૂના વેદાંત દર્શન વચ્ચે એક ગહન મંથન ચાલી રહ્યું છે.
ન્યુ દિલ્હીમાં યોજાયેલી એનડીટીવી વર્લ્ડ સમિટ 2026 માં મુખ્ય વક્તા તરીકે ઉપસ્થિત રહેલા સ્વામી સર્વપ્રિયાનંદે આ અંગે રસપ્રદ વાતો કરી હતી. એન્થ્રોપિકના હેડક્વાર્ટરના રિસર્ચર્સ સાથેની ચર્ચાઓ બાદ એક વિરોધાભાસ સામે આવ્યો છે કે આ સિસ્ટમ્સ બનાવનાર એન્જિનિયર્સ જ તેનાથી સૌથી વધુ ચિંતિત છે. સ્વામી સર્વપ્રિયાનંદના મતે આ માનવતાનું ચોથું અપમાન છે. નિકોલસ કોપરનિકસે આપણને બ્રહ્માંડના કેન્દ્રમાંથી હટાવ્યા, ચાર્લ્સ ડાર્વિને આપણું જૈવિક વિશેષ સ્થાન છીનવી લીધું અને સિગ્મંડ ફ્રોઈડે મનનું તાર્કિક પાસું ઉજાગર કર્યું, ત્યારે હવે એઆઈ આપણી બૌદ્ધિક શ્રેષ્ઠતાને પડકારી રહ્યું છે. જ્યારે એઆઈ મોડલ્સ જેવા કે ક્લોડના વ્યવહારમાં અણધાર્યા બદલાવ જોવા મળે છે, ત્યારે તે માત્ર કોડિંગ નથી લાગતું પરંતુ તે કંઈક અલગ જ અહેસાસ કરાવે છે.
આ બદલાવની અસરો માત્ર માર્કેટ કે ટેકનિકલ દુનિયા પૂરતી સીમિત નથી રહેવાની, પરંતુ તે આપણી સામાજિક વ્યાખ્યાઓને પણ બદલી નાખશે. સ્વામી સર્વપ્રિયાનંદે સમિટમાં જણાવ્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એ સાબિત કરી રહ્યું છે કે વેદાંત હંમેશાં શું કહેતું આવ્યું છે કે મન માત્ર એક સૂક્ષ્મ મશીન છે જે પ્રોસેસ અને કોમ્પ્યુટ કરે છે, પરંતુ બુદ્ધિ એ ચેતના નથી. મશીન મનની નકલ કરી શકે છે પરંતુ તેને જોનાર સાક્ષી કે ચેતનાની નકલ નથી કરી શકતું. એન્થ્રોપિકના આઈપીઓ ફાઇલિંગમાં પણ પોતાની જ ટેકનોલોજીથી ઊભા થતા અસ્તિત્વના જોખમો વિશે ચેતવણી આપવામાં આવી છે. ટેકનોલોજી ગમે તેટલી આગળ વધે, પરંતુ આપણી સાચી ઓળખ માત્ર ડેટા પ્રોસેસિંગ નથી, પરંતુ આપણામાં રહેલી જીવંત ચેતના જ આપણી વાસ્તવિક તાકાત છે.
