નદીઓ પર બાંધવામાં આવેલા મોટાભાગના જૂના ડેમ હવે કોઈ ઉપયોગમાં નથી આવતા, પરંતુ તેની જાળવણી પાછળ મોટો ખર્ચ થાય છે. આવા જ એક જૂના કોલંબિયા ડેમને અમેરિકાના ન્યૂ જર્સી રાજ્યમાં વર્ષ 2019માં હટાવવામાં આવ્યો હતો. આ ડેમ 20મી સદીની શરૂઆતમાં બરફ ઉદ્યોગ અને સ્થાનિક વિસ્તારોમાં વીજળી પહોંચાડવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તે દરિયામાંથી નદીમાં આવતી માછલીઓ માટે મોટો અવરોધ બન્યો હતો. સાયન્સ જર્નલ 'ફ્રન્ટિયર્સ ઇન ઇકોલોજી એન્ડ ઇવોલ્યુશન' માં 13 એપ્રિલ 2026ના રોજ પ્રકાશિત થયેલા એક રિપોર્ટ અનુસાર, વૈજ્ઞાનિકોએ પૌલિન્સ કિલ નદી પર 9 વર્ષ સુધી સતત રિસર્ચ કરીને આ પરિવર્તનનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
આ લાંબા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ડેમ દૂર થતાં જ માછલીઓની વસ્તીમાં કમાલનો સુધારો જોવા મળ્યો છે. ડેમ તૂટ્યા પછીના વિસ્તારોમાં અમેરિકન ઇલ, સી લેમ્પ્રે અને પુખ્ત વયની અમેરિકન શેડ જેવી માછલીઓની સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. આ માછલીઓ એટલાન્ટિક મહાસાગરમાંથી પ્રજનન માટે નદીના ઉપરવાસમાં પ્રવાસ કરે છે, જે ડેમ હોવાને કારણે રોકાઈ ગયો હતો. હવે આ માછલીઓ સરળતાથી જૂના વિસ્તારો સુધી પહોંચી રહી છે અને નદીના તળિયે પોતાના માળા પણ બનાવી રહી છે, જે સાબિત કરે છે કે કુદરતી ઇકોસિસ્ટમ ફરીથી ધબકતી થઈ છે.
માછલીઓ પાછી ફરવાની સાથે-સાથે નદીના પાણીની ગુણવત્તામાં પણ સકારાત્મક ફેરફારો નોંધાયા છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા મુજબ ડેમ હટવાથી પાણીના તાપમાનમાં 0.29 ડિગ્રી સેલ્સિયસનો ઘટાડો થયો છે અને ઓક્સિજનનું પ્રમાણ પ્રતિ લિટર 0.14 મિલિગ્રામ વધ્યું છે, જે જળચર જીવોના જીવિત રહેવા માટે ખૂબ જ મહત્વનું છે. જો કે, નિષ્ણાતો માને છે કે નદીને સંપૂર્ણપણે તેના અસલી સ્વરૂપમાં આવતા હજુ ઘણો સમય લાગશે, પરંતુ આ શરૂઆત ખૂબ જ ઉત્સાહજનક છે અને કુદરતને પોતાના રસ્તે વહેવા દેવી એ પર્યાવરણને બચાવવાનું પહેલું મોટું પગલું છે.
