આપણા દેશમાં દરરોજ કરોડો લોકો ટ્રેનમાં મુસાફરી કરે છે અને રેલવે પ્રવાસને સૌથી સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. આ સુરક્ષિત મુસાફરી પાછળ ટ્રેનના લોખંડના પૈડાં સૌથી મોટો ભાગ ભજવે છે, જે વર્ષો સુધી સતત ફરીને ટ્રેનને પાટા પર દોડતી રાખે છે. જોકે, આ પૈડાં ક્યારે ઘસાઈ જાય છે અને તેને ક્યારે બદલવા પડે છે તેની માહિતી ઘણા ઓછા લોકોને હોય છે. સામાન્ય રીતે ટ્રેનના પૈડાંનું આયુષ્ય આશરે 4થી 6 વર્ષ સુધીનું હોય છે અને આ સમયગાળા દરમિયાન તે અંદાજે 12થી 15 લાખ કિલોમીટર સુધીનું અંતર કાપે છે, જોકે આ આયુષ્ય ટ્રેનની ઝડપ, વજન અને ટ્રેકની સ્થિતિ પર પણ નિર્ભર છે.
મુસાફરોની સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપીને ભારતીય રેલવે દ્વારા પૈડાંની નિયમિત તપાસ અને જાળવણી કરવામાં આવે છે, જેમાં તેનો આકાર, જાડાઈ અને ઘસારો ખાસ તપાસવામાં આવે છે. જો પૈડાં પર સામાન્ય ઘસારો થયો હોય તો તેને સીધા બદલવાને બદલે રી-પ્રોફાઇલિંગ ટેક્નિકનો ઉપયોગ કરીને તેની સપાટીને ફરીથી યોગ્ય આકાર આપવામાં આવે છે જેથી તેનો વધુ સમય ઉપયોગ થઈ શકે. કિંમતની વાત કરીએ તો ટ્રેનના એક પૈડાની કિંમત આશરે ₹70,000 થી ₹80,000 સુધીની હોય છે, અને બે પૈડાંની કિંમત અંદાજે ₹1.40 લાખથી ₹1.60 લાખ જેટલી થાય છે.
માત્ર બે પૈડાં અને સંપૂર્ણ વ્હીલસેટ વચ્ચે મોટો તફાવત હોય છે કારણ કે વ્હીલસેટમાં બે પૈડાંની સાથે તેને જોડતી એક્સલ એટલે કે ધરી પણ સામેલ હોય છે. જો એક પૈડાની કિંમત ₹70,000 ગણવામાં આવે તો આઠ પૈડાંની કિંમત આશરે ₹5.60 લાખ સુધી પહોંચે છે, જ્યારે 18થી 22 ડબ્બા ધરાવતી કોઈ પણ એક્સપ્રેસ ટ્રેનમાં વપરાતા તમામ પૈડાંનો કુલ ખર્ચ ખૂબ જ વધારે થાય છે. આ આખી વિગત પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે એક વ્યક્તિ આખી જિંદગી ટ્રેનમાં મુસાફરી કરે, તો પણ તેના કરતા રેલવેના વ્હીલસેટની કિંમત ઘણી વધારે હોય છે.
