કુદરતી આફતો ગમે તેવી મોટી હોય, પણ જો મજબૂત મનોબળ અને વ્યાપારિક સૂઝબૂઝ હોય તો મુશ્કેલીમાંથી પણ રસ્તા નીકળી જ આવે છે. કંઈક આવું જ અત્યારે નેપાળ કરી રહ્યું છે. થોડા સમય પહેલાં નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂરે ભારે તારાજી સર્જી હતી અને અનેક હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. આટલી મોટી આપત્તિ છતાં નેપાળે પાડોશી દેશ ભારતને વીજળીની નિકાસ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું છે અને તેમાંથી જબરદસ્ત કમાણી પણ કરી લીધી છે. નેપાળ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટીના જણાવ્યા અનુસાર, સપ્ટેમ્બરના મધ્યથી ઑક્ટોબરના મધ્ય સુધીના માત્ર 1 મહિનાના સમયગાળામાં જ નેપાળે ભારતને 633.986 મિલિયન યુનિટ વીજળી વેચી છે. આ વેચાણથી નેપાળે 5.925 અબજ નેપાળી રૂપિયાથી વધુની કમાણી કરી છે, જે ભારતીય ચલણમાં આશરે ₹370 કરોડથી પણ વધારે રકમ થાય છે.
આટલા મોટા પાયે નુકસાન થયા પછી પણ વીજળીનો આ પ્રવાહ ચાલુ રહ્યો તેની પાછળ ભારત સાથેનો મજબૂત દ્વિપક્ષીય વીજ વેચાણ કરાર છે. અહેવાલો મુજબ, નિકાસ કરાયેલી વીજળીનો લગભગ 2 તૃતીયાંશ ભાગ આ જ કરાર હેઠળ ભારતને આપવામાં આવ્યો છે. પૂરના કારણે કેટલાક પ્લાન્ટ્સને ચોક્કસ નુકસાન થયું હતું, પરંતુ નેપાળે અન્ય કાર્યરત પ્રોજેક્ટ્સમાંથી ઉત્પાદન જાળવી રાખીને નિકાસને અસર ન થવા દીધી. ખાસ વાત એ છે કે, આ મુશ્કેલ સમયમાં પણ નેપાળે ભારતના ટ્રાન્સમિશન નેટવર્કની મદદથી બાંગ્લાદેશને 40 મેગાવોટ વીજળી મોકલવાનું કામ પણ ફરીથી શરૂ કરી દીધું છે. નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક આવેલા પૂરને કારણે ત્રિશુલી અને ચિલીમે હાઇડ્રોપાવર પ્લાન્ટ્સને ફટકો પડ્યો હતો, જેથી બાંગ્લાદેશનો પુરવઠો ખોરવાયો હતો. પરંતુ ભારતની સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી દ્વારા અન્ય હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સમાંથી વીજળી મોકલવાની મંજૂરી અપાતા મામલો થાળે પડ્યો હતો.
આપણે એ પણ ન ભૂલવું જોઈએ કે 26 ઑગષ્ટે હિમાલયના વિસ્તારોમાં બરફ અને ખડકો ધસી પડવાની ઘટનાઓ બાદ નેપાળમાં ભયાનક પૂર ત્રાટક્યું હતું. ઉત્તર અને મધ્ય નેપાળનાં ગામડાંઓ તથા નગરો આ કુદરતી આફતની ઝપેટમાં આવી ગયાં હતાં. આ દુર્ઘટનામાં અંદાજે 1,400 લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 5,000થી વધુ લોકો ગુમ થયા હોવાના અહેવાલો આવ્યા હતા. આ પૂરના કારણે ઘરો, વાહનો, રસ્તાઓ, પુલ અને મોટા પ્રોજેક્ટ્સ પાયમાલ થઈ ગયા હતા. આવી વિકટ પરિસ્થિતિ વચ્ચે પણ પાડોશી દેશો સાથે વીજળીનો વેપાર અવિરત ચાલુ રાખવો એ નેપાળના ઊર્જા ક્ષેત્રની મજબૂતાઈ અને તેમની આર્થિક સ્થિરતા માટે અત્યંત રાહતની અને મોટી વાત સાબિત થઈ રહી છે.
