આજના આધુનિક સમયમાં એક તરફ ઓછું ભણેલી કે નિરક્ષર વ્યક્તિ તરત જ કામ મેળવીને કમાણી કરતી થઈ જાય છે, જ્યારે બીજી તરફ ઉચ્ચ શૈક્ષણિક ડિગ્રી ધરાવતો શિક્ષિત યુવાન વર્ષો સુધી પોતાની લાયકાત મુજબની યોગ્ય નોકરી માટે ભટકતો જોવા મળે છે. સામાન્ય રીતે એવું માનવામાં આવે છે કે ઉચ્ચ શિક્ષણથી રોજગારીની તકો સરળ બનવી જોઈએ, પરંતુ વાસ્તવિકતા સાવ વિપરીત દેખાઈ રહી છે. લાખો રૂપિયાનો ખર્ચ અને વર્ષોની મહેનત પછી પણ યોગ્ય રોજગાર ન મળવો તે આજે દેશના શિક્ષિત યુવાધન સામેનો સૌથી મોટો અને કડવો પડકાર બની ગયો છે.
આંકડાકીય વિગતો પર નજર કરીએ તો પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર જણાય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમ સંગઠન અને માનવ વિકાસ સંસ્થાના અહેવાલ મુજબ, દેશમાં સ્નાતકોમાં બેરોજગારીનો દર ૨૯.૧ ટકા જેટલો ઊંચો નોંધાયો છે, જ્યારે નિરક્ષરોમાં આ દર માત્ર ૩.૪ ટકા છે. કુલ બેરોજગારોમાં શિક્ષિત યુવાનોનો હિસ્સો વર્ષ ૨૦૦૦માં ૫૪.૨ ટકા હતો, જે વધીને વર્ષ ૨૦૨૨ સુધીમાં ૬૫.૭ ટકા થઈ ગયો છે. આ વિરોધાભાસ પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે અશિક્ષિત વ્યક્તિ પાસે રાહ જોવાનો કોઈ વિકલ્પ હોતો નથી, તેથી તે ગુજરાન ચલાવવા માટે ગમે તેવું અસંગઠિત અને ઓછું વેતન ધરાવતું જોખમી કામ સ્વીકારી લે છે. જ્યારે સ્નાતક યુવાન પોતાની શૈક્ષણિક લાયકાત અને સામાજિક દરજ્જાને અનુરૂપ સ્થિર નોકરીની શોધમાં રાહ જોવાનું પસંદ કરે છે.
જોકે આ સમસ્યાનું બીજું અને સૌથી ચિંતાજનક પાસું કૌશલ્યનો મોટો અભાવ છે. એક લાખથી વધુ ઉમેદવારોના મૂલ્યાંકન પર આધારિત અહેવાલ અનુસાર, દેશમાં માત્ર ૫૬.૩૫ ટકા સ્નાતકો જ નોકરીદાતાઓની જરૂરિયાત મુજબ કામ કરવા સક્ષમ એટલે કે રોજગાર લાયક સાબિત થયા છે. આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે કોલેજોમાં અપાતા પુસ્તકીય જ્ઞાન અને ઉદ્યોગોની વાસ્તવિક જરૂરિયાતો વચ્ચે મોટો તફાવત છે. માત્ર ડિગ્રી મેળવવાથી વ્યવહારુ સંવાદ કે સમસ્યા નિવારણની ક્ષમતા આવી જતી નથી. શિક્ષણ વ્યવસ્થા જ્યાં સુધી ડિગ્રીની સાથે વ્યવહારુ કૌશલ્ય નહીં શીખવે, ત્યાં સુધી આ ખાઈ પુરાવી મુશ્કેલ છે.
