જ્યારે કોઈ વાતચીત પૂરી થઈ જાય અને બધા પોતપોતાના કામમાં આગળ વધી જાય, ત્યારે પણ કેટલાક લોકોનું મન ભૂતકાળની તે ક્ષણોમાં જ અટવાયેલું રહે છે. મનોવિજ્ઞાન મુજબ, આપણે જે વાક્ય બોલ્યા હોઈએ તેને વારંવાર મનમાં રિપીટ કરવું, સામેવાળાના હાવભાવ પર શંકા કરવી અને ત્યાં શું બોલવું જોઈતું હતું તેની કલ્પના કર્યા કરવી એ માનસિક ઊંડાણપૂર્વક વિચારવાની ક્રિયા નથી, પરંતુ 'રુમિનેશન' નામની એક પુનરાવર્તિત વિચારસરણી છે. આ પ્રકારના વિચારો વ્યક્તિને તણાવ, આત્મશંકા અને ભાવનાત્મક થાક તરફ ધકેલે છે. સાધારણ વાતચીત પણ આના કારણે તણાવનું મોટું કારણ બની જાય છે અને મગજમાં બિનજરૂરી જગ્યા રોકે છે.
આવી રીતે વારંવાર જૂની વાતો વાગોળવા પાછળ અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિ પર કાબૂ મેળવવાનો મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રયાસ છુપાયેલો હોય છે. અમેરિકન સાયકોલોજીકલ એસોસિએશન (APA)ના સંશોધન મુજબ, નકારાત્મક વિચારોનું પુનરાવર્તન મુખ્યત્વે સુરક્ષિત અનુભવવાની ઈચ્છા અને ભાવનાત્મક બાબતોને સમજવાના પ્રયાસમાંથી જન્મે છે. જો કે, આનાથી સમસ્યા ઉકેલાતી નથી પરંતુ નિયંત્રણ હોવાનો માત્ર ભ્રમ ઊભો થાય છે. સકારાત્મક ચિંતન વ્યક્તિને નવું શીખવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે રુમિનેશન વ્યક્તિને એક જ વર્તુળમાં ગોળ-ગોળ ફેરવ્યા કરે છે, જેનાથી તણાવ અને ચિંતા વધવાની સાથે રોજિંદા કામો પર પણ વિપરીત અસર પડે છે.
આ માનસિક ચક્રમાંથી બહાર આવવા માટે વિચારોને રોકાણ આપવું અને વાસ્તવિકતા તથા કલ્પના વચ્ચેનો ભેદ સમજવો જરૂરી છે. મનોવૈજ્ઞાનિકો માને છે કે માઇન્ડફુલનેસ, ભાવનાત્મક નિયંત્રણ અને જાગરૂકતા અપનાવીને આ સમસ્યાથી છુટકારો મેળવી શકાય છે. દરેક પ્રશ્નનો જવાબ શોધવો જરૂરી નથી અને કેટલીક વાતોને તેના અંજામ પર છોડી દેવી જ સમજદારી છે. જો આ પુનરાવર્તિત વિચારો ઊંઘ, સંબંધો કે કામ પર અસર કરવા લાગે, તો માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિશેષજ્ઞની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
