યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી (ESA) દ્વારા જુલાઈ ૨૦૨૩માં લોન્ચ કરવામાં આવેલા 'યુક્લિડ' સ્પેસ ટેલિસ્કોપે ખગોળશાસ્ત્રના ક્ષેત્રમાં એક અદ્ભુત સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. આ ટેલિસ્કોપે પોતાના વાઈડ સર્વેના ડેટાના આધારે ૩૧ અત્યંત પ્રાચીન ક્વેસારની શોધ કરી છે, જેમાંથી ૧૨ ક્વેસાર તો એવા છે જે બ્રહ્માંડના પ્રથમ ૭૭૦ મિલિયન વર્ષોના ઇતિહાસ સાથે સંકળાયેલા છે. આ અભ્યાસનું નેતૃત્વ નેધરલેન્ડ્સની લીડેન યુનિવર્સિટીના સંશોધક ડામિંગ યાંગ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેના તારણો પ્રતિષ્ઠિત જર્નલ 'એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ એસ્ટ્રોફિઝિક્સ'માં પ્રકાશિત થયા છે. આ શોધથી વૈજ્ઞાનિકોને આપણા બ્રહ્માંડના બાળપણના દિવસો વિશે અભ્યાસ કરવાની સોનેરી તક મળી છે.
આ શોધમાં સૌથી મોટું આકર્ષણ બે રેકોર્ડબ્રેક ક્વેસાર છે, જેણે અગાઉના તમામ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે. EUCL J172902.75+641018.1 અને EUCL J125308.55+705432.3 નામના આ બંને ક્વેસાર ત્યારે પણ અસ્તિત્વમાં હતા જ્યારે આપણું બ્રહ્માંડ ૭૦૦ મિલિયન વર્ષથી પણ નાનું હતું. તેમનો પ્રકાશ ૧૩ અબજ વર્ષથી વધુનો પ્રવાસ કરીને આપણી સુધી પહોંચ્યો છે. વિશેષ વાત એ છે કે આ ટેલિસ્કોપે માત્ર અત્યંત તેજસ્વી જ નહીં, પરંતુ અગાઉના સાધનોની સરખામણીએ ઘણા ઝાંખા ક્વેસારને પણ શોધી કાઢ્યા છે, જે વૈજ્ઞાનિકો માટે ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક અને પ્રોત્સાહક છે.
ક્વેસાર એટલે આકાશગંગાના કેન્દ્રમાં આવેલો અત્યંત તેજસ્વી વિસ્તાર, જે સુપરમેસિવ બ્લેક હોલની આસપાસ ભ્રમણ કરતી ગેસ અને ધૂળની ડિસ્ક દ્વારા ઉર્જા મેળવે છે. બિગ બેંગ પછીના સમયગાળામાં જ્યારે બ્રહ્માંડ ઠંડુ થઈ રહ્યું હતું અને પ્રથમ તારાઓ તેમજ આકાશગંગાઓ આકાર લઈ રહી હતી, ત્યારે આ ક્વેસારે છોડેલું શક્તિશાળી વિક્િરણ બ્રહ્માંડના ઉત્ક્રાંતિને સમજવામાં અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે. યુક્લિડ ટેલિસ્કોપની આ અભૂતપૂર્વ શોધ અંતરિક્ષ વિજ્ઞાન અને બ્રહ્માંડના ઉદ્ભવના રહસ્યોને સમજવાની દિશામાં એક નવો માર્ગ પ્રશસ્ત કરશે.
