પંજાબમાં ડાંગરની કટાઈની મોસમ પૂરી થવા તરફ છે અને આ સાથે જ પર્યાવરણ માટે ચિંતાજનક એવા પરાલી (પાક અવશેષો) સળગાવાના બનાવો પણ સામે આવ્યા છે. 'કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ' (CAQM) દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરના અહેવાલ અનુસાર, રાજ્યના ૨૩ જિલ્લાઓમાં અત્યાર સુધીમાં કુલ ૫,૮૩૫ જેટલી પરાલી સળગાવાની ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. આ ગંભીર સમસ્યાને ડામવા માટે પ્રશાસન દ્વારા સઘન તપાસ ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી રહી છે, જે અંતર્ગત અધિકારીઓએ ૫,૫૩૯ સ્થળોએ રૂબરૂ મુલાકાત લઈને તપાસ કરી હતી અને ૨,૪૪૨ સ્થળોએ પાક અવશેષો સળગાવ્યા હોવાની પુષ્ટિ કરી છે. એક માત્ર પટિયાલા જિલ્લામાં જ ૩૯૧ કેસ સામે આવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે આ સમસ્યા કેટલી વ્યાપક છે.
પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડવા બદલ અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ રાજ્ય સરકારે કડક દંડાત્મક પગલાં લીધા છે. સમગ્ર પંજાબમાં અત્યાર સુધીમાં ૨,૧૫૨ કેસોમાં પર્યાવરણીય વળતર (Environmental Compensation) લાદવામાં આવ્યું છે, જેના હેઠળ કુલ રૂપિયા ૧,૦૮,૫૫,૦၀၀ નો તોતિંગ દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે અને તેમાંથી ૪૦,૪૦,૦૦૦ રૂપિયા વસૂલ પણ કરી લેવામાં આવ્યા છે. માત્ર દંડ જ નહીં, પરંતુ કસૂરવાર ખેડૂતો સામે કાનૂની શિાજાત્મક પગલાં લેતા સમગ્ર રાજ્યમાં ૧,૮૩૪ એફઆઈઆર નોંધવામાં આવી છે અને જમીનના રેકર્ડમાં ૨,૦૧૫ કેસોમાં 'રેડ એન્ટ્રી' કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ફરજમાં બેદરકારી દાખવનાર અધિકારીઓ સામે પણ ૩૫ કેસોમાં શિસ્તભંગની કાર્યવાહી શરૂ કરવાની સાથે ૧,૬૦૭ ચેતવણી અને શો-કોઝ નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે પંજાબમાં આ વર્ષે ૩૨.૮૭ લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં ડાંગરની ખેતી કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી ૯૮ ટકા વિસ્તારમાં પાક કટાઈની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. પાક કટાઈ બાદ હવાની ગુણવત્તા વધુ ન બગડે અને વાયુ પ્રદૂષણમાં વધારો ન થાય તે માટે રાજ્ય પ્રશાસન અને સંબંધિત વિભાગો અત્યંત સતર્ક છે. ખેતરોમાં કડક સર્વેલન્સ રાખવામાં આવી રહ્યું છે જેથી ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ પર અંકુશ મેળવી શકાય. હજારોની સંખ્યામાં નોટિસો, દંડ અને એફઆઈઆર નોંધવા છતાં પરાલી સળગાવાની પ્રવૃત્તિ પર સંપૂર્ણ કાબૂ મેળવવો એ તંત્ર માટે એક મોટો પડકાર બની રહ્યો છે, જેને પહોંચી વળવા વહીવટી તંત્ર દ્વારા કડક વલણ અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે.
