શનિવારે દિલ્હીમાં પ્રદૂષણનું સ્તર અત્યંત ચિંતાજનક સ્થિતિમાં રહ્યું હતું અને સમગ્ર શહેરમાં એક જાડી ધુમ્મસની ચાદર છવાયેલી જોવા મળી હતી. કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડના આંકડા મુજબ દિલ્હીનો સરેરાશ એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) ૩૬૭ નોંધાયો હતો, જ્યારે શહેરના ઓછામાં ઓછા ૧૭ સ્ટેશનો પર AQI 'ગંભીર' શ્રેણીમાં પહોંચી ગયો હતો. આઈઆઈટી-દિલ્હી અને દિલ્હી યુનિવર્સિટીના નોર્થ કેમ્પસમાં તો AQI ૪૩૯ સુધી દર્શાવવામાં આવ્યો હતો, જે અત્યંત પ્રદૂષિત વિસ્તારોની યાદીમાં મોખરે છે. નવેમ્બર મહિનામાં અત્યાર સુધીમાં ૧૨ દિવસ હવા 'ખૂબ જ ખરાબ' શ્રેણીમાં નોંધાઈ ચૂકી છે.
આ ગંભીર પરિસ્થિતિ વચ્ચે ભારતીય હવામાન વિભાગે રવિવારે છૂટાછવાયા સ્થળોએ ખૂબ જ હળવા વરસાદની આગાહી કરી છે, પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ વરસાદથી પ્રદૂષણમાંથી કોઈ મોટી રાહત નહીં મળે. સાફાર (SAFAR) ના સ્થાપક ગુફરાન બેઈગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે શિયાળાની ઋતુમાં માત્ર હળવો વરસાદ કે ઝાપટાં વાતાવરણમાંથી પ્રદૂષકોને સાફ કરવા માટે અપૂરતા છે. ઊલટાનું, ભેજનું પ્રમાણ વધવાથી ગેસ અને પ્રદૂષિત કણો વચ્ચે રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ ઝડપી બને છે, જેના કારણે સેકેન્ડરી એરોસોલ્સ રચાઈને વાયુ પ્રદૂષણને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે. માત્ર તીવ્ર અને સતત વરસાદ જ શિયાળામાં પ્રદૂષણને ધોઈ નાખવામાં અસરકારક સાબિત થાય છે.
શહેરમાં પ્રદૂષણ ફેલાવતા મુખ્ય સ્ત્રોતો પર નજર કરીએ તો, શનિવારે સવારે બાયોમાસ અને પરાલી દહનનો હિસ્સો ૨૫.૫ ટકા સાથે સૌથી મોટો રહ્યો હતો. આ ઉપરાંત સેકેન્ડરી ઓર્ગેનિક એરોસોલ્સ ૨૩.૬ ટકા અને વાહનોના ધુમાડા ૧૭.૪ ટકા પ્રદૂષણ માટે જવાબદાર રહ્યા હતા. મિશ્ર દહન, ઔદ્યોગિક ઉત્સર્જન અને કચરો સળગાવવાની પ્રવૃત્તિઓએ પણ વાતાવરણને ઝેરી બનાવવામાં મોટો ભાગ ભજવ્યો છે. એર ક્વોલિટી અર્લી વોર્નિંગ સિસ્ટમના અનુમાન મુજબ આગામી મંગળવાર સુધી દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તા 'ખૂબ જ ખરાબ' શ્રેણીમાં જ જળવાઈ રહેવાની સંભાવના છે.
