વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) દ્વારા તાજેતરમાં જાહેર કરવામાં આવેલા ગ્લોબલ ટ્યુબરક્યુલોસિસ રિપોર્ટ ૨૦૨૬માં ભારતે ક્ષયરોગ (ટીબી) નાબૂદીની દિશામાં એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્ન સર કર્યું છે. રિપોર્ટ મુજબ, ભારતે ૨૦૧૫થી અત્યાર સુધીમાં ટીબીના મૃત્યુદરમાં ૩૮ ટકાનો નોંધપાત્ર ઘટાડો હાંસલ કર્યો છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે નોંધાયેલા ૩૫ ટકાના ઘટાડા કરતા ઘણો વધારે છે. સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ મોટી સફળતા વહેલી તકે નિદાન, સમયસર સારવાર, તકનીકી નવીનતાઓ અને દર્દીઓની સર્વગ્રાહી સંભાળને કારણે શક્ય બની છે. દેશમાં ટીબીના દર્દીઓ માટે સારવારની સફળતાનો દર પણ પ્રભાવશાળી ૯૪ ટકા જેટલો ઉચ્ચ રહ્યો છે, જે દર્દી-કેન્દ્રીય અભિગમની સચોટતા સાબિત કરે છે.
આ અભૂતપૂર્વ સફળતા પાછળ નેશનલ ટીબી એલિમિનેશન પ્રોગ્રામ (NTEP) હેઠળ હાથ ધરવામાં આવેલા સઘન પ્રયાસો અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેકનોલોજીનો વ્યાપક ઉપયોગ મુખ્ય કારણો છે. સરકાર દ્વારા એઆઈ-સક્ષમ એક્સ-રે, ઝડપી મોલેક્યુલર ડાયગ્નોસ્ટિક્સ અને 'નિ-ક્ષય પોષણ યોજના' દ્વારા દર્દીઓને આપવામાં આવતી આર્થિક તથા પોષણયુક્ત સહાયે પરિસ્થિતિ બદલી નાખી છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ટીબી મુક્ત ભારતનું આ અભિયાન હવે એક વ્યાપક જન આંદોલન બની ગયું છે, જેમાં પંચાયતો, સ્થાનિક સ્વરાજ્યની સંસ્થાઓ, એનસીસી કેડેટ્સ અને હજારો 'નિ-ક્ષય મિત્ર' નાગરિકો સક્રિયપણે જોડાઈને સહયોગ આપી રહ્યા છે.
દેશભરમાં ચલાવવામાં આવેલી ખાસ ૧૦૦ દિવસની અભિયાન ઝુંબેશ અને સઘન સ્ક્રિનિંગ દ્વારા ૨૫ કરોડથી વધુ લોકોની તપાસ કરવામાં આવી છે, જેના પરિણામે લાખો અસymptomatic (કોઈ લક્ષણ ન ધરાવતા) દર્દીઓનું પણ વહેલું નિદાન થઈ શક્યું છે. પોર્ટેબલ ડિજિટલ એક્સ-રે અને 'નિ-ક્ષય' ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની મદદથી અત્યાર સુધીમાં હજારો પંચાયતો ટીબી-મુક્ત જાહેર થઈ ચૂકી છે. ભારત સરકારની આ મજબૂત રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ અને જનભાગીદારીને કારણે દેશ ૨૦૨૫ સુધીમાં ટીબી મુક્ત બનવાના પોતાના લક્ષ્ય તરફ અદભુત ગતિથી આગળ વધી રહ્યો છે.
