ઇન્દિરા ગાંધીની હત્યા બાદ ૧૯૮૪માં થયેલા શીખ વિરોધી રમખાણોના સંદર્ભમાં સોનિયા ગાંધીએ તેમના પુસ્તક 'બિલોંગિંગ: અ જર્ની ઓફ લવ'માં કરેલા દાવાઓ વિવાદાસ્પદ બન્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે તત્કાલિન સેના પ્રમુખ જનરલ એ. એસ. વૈદ્યએ શીખ સૈનિકો હોવાને કારણે નજીકની યુનિટોને તૈનાત ન કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. જો કે, 'અમે પછીથી સાંભળ્યું હતું' તેવા પાયાવિહોણા આધાર પર સેના પ્રમુખની વ્યાવસાયિક સક્ષમતા સામે સવાલો ઉભા કરવા એ કોંગ્રેસ સરકારની પોતાની નિષ્ફળતા પરથી ધ્યાન ભટકાવવાનો એક સ્પષ્ટ પ્રયાસ છે.
આ મામલે જસ્ટિસ રંગનાથ મિશ્રા કમિશનની સત્તાવાર તપાસના તથ્યો સાચું ચિત્ર રજૂ કરે છે. કમિશનના અહેવાલ મુજબ ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯૮૪ની મધ્યરાત્રિ સુધીમાં જ દિલ્હીમાં ૫,૦૦૦ જેટલા સશસ્ત્ર સૈનિકો ઉપલબ્ધ હતા અને મેરઠથી પણ બ્રિગેડ મોકલી દેવામાં આવી હતી. સેના પ્રમુખ અને તત્કાલિન સરકારે સેના બોલાવવાની મંજૂરી આપી દીધી હોવા છતાં, દિલ્હી વહીવટી તંત્ર એટલે કે લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર અને પોલીસ કમિશનર દ્વારા સેનાને રીક્વિઝિશન મોકલવામાં ગંભીર વિલંબ થયો હતો. જો ૧ નવેમ્બરની સવારે જ સેનાને રસ્તાઓ પર ઉતારવામાં આવી હોત તો હજારો નિર્દોષ લોકોના પ્રાણ બચી શક્યા હોત.
આ ઐતિહાસિક તથ્યો એ વાત સાબિત કરે છે કે સેના સંપૂર્ણપણે તૈયાર હતી પરંતુ વહીવટી અને રાજકીય નેતૃત્વની નિષ્ફળતાના કારણે સમયસર પગલાં લેવાયા નહોતા. રમખાણો બાદ રાજીવ ગાંધીનું કુખ્યાત નિવેદન કે "જ્યારે મોટું વૃક્ષ પડે છે ત્યારે ધરતી થોડી ધ્રૂજે છે" તે સંવેદનશીલતાના અભાવ અને નૈતિક પતનનું પ્રતિક છે. પીડિત પરિવારો આજે પણ ન્યાય અને સત્યની રાહ જોઈ રહ્યા છે, ત્યારે વ્યક્તિગત સંસ્મરણો દ્વારા ઇતિહાસને બદલવાના પ્રયાસો સ્વીકાર્ય ન હોઈ શકે.
