JAMNAGAR 361005 GUJARAT, INDIA
મુખ્ય પાના પર પાછા જાઓ
JAMNAGAR MIRROR
સમાચાર

વિદેશી નાગરિક બનેલી દીકરીનો પિતાની સંપત્તિ પર હક રહે છે કે નહીં? જાણો કાયદાકીય નિયમો

Oct 30, 2026 | 21:55 | By JAMNAGAR MIRROR
વિદેશી નાગરિક બનેલી દીકરીનો પિતાની સંપત્તિ પર હક રહે છે કે નહીં? જાણો કાયદાકીય નિયમો
આજના વૈશ્વિક યુગમાં દીકરીઓ વિદેશમાં વસી જાય કે વિદેશી નાગરિકતા અપનાવી લે તો પણ હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર કાયદા મુજબ પિતાની સંપત્તિ પરનો તેનો કાનૂની હક યથાવત રહે છે.

વર્તમાન સમયમાં શિક્ષણ, રોજગાર કે ઉજ્જવળ ભવિષ્યની તલાશમાં અનેક ભારતીય યુવાનો વિદેશમાં સ્થાયી થાય છે અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં વિદેશી નાગરિકતા પણ સ્વીકારે છે. આવી સ્થિતિમાં અવારનવાર એવો પ્રશ્ન ઉદ્ભવે છે કે જો કોઈ દીકરી વિદેશી નાગરિક બની ગઈ હોય, તો શું તેને ભારતમાં પોતાના પિતાની સંપત્તિમાં હિસ્સો મળી શકે? કાયદાકીય દૃષ્ટિએ આનો સ્પષ્ટ જવાબ 'હા' છે. માત્ર વિદેશમાં નિવાસ કરવાથી કે વિદેશી નાગરિકતા પ્રાપ્ત કરી લેવાથી દીકરીનો પિતાની મિલકત પરનો વારસાનો અધિકાર કોઈપણ સંજોગોમાં સમાપ્ત થતો નથી. હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમ, 1956 અનુસાર જો પિતાનું અવસાન વસિયત બનાવ્યા વગર થાય, તો દીકરીને પ્રથમ શ્રેણીની કાનૂની વારસ એટલે કે 'ક્લાસ-વન હેર' ગણવામાં આવે છે, જેના કારણે તેને પુત્રની સમાન જ મિલકતમાં બરાબરનો હિસ્સો મેળવવાનો પૂરો અધિકાર મળે છે.

વર્ષ ૨૦૦૫માં હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર અધિનિયમમાં કરવામાં આવેલા ઐતિહાસિક સુધારાએ દીકરીઓના અધિકારોને વધુ મજબૂત બનાવ્યા છે. આ કાયદાકીય સુધારા પછી દીકરીઓને પિતૃક સંપત્તિમાં જન્મથી જ પુત્રોની જેમ સહદાયિક અધિકાર પ્રાપ્ત થાય છે. દીકરી વિદેશમાં રહેતી હોય કે પછી તેણે વિદેશી પાસપોર્ટ કે નાગરિકતા અપનાવી લીધી હોય, તેના આ જન્મજાત અધિકાર પર કોઈ વિપરીત અસર પડતી નથી. હા, જો પિતાએ પોતાની હયાતીમાં કોઈ કાયદેસરની વસિયત બનાવી હોય, તો મિલકતની વહેંચણી તે વસિયતમાં દર્શાવેલી શરતો અને આશય મુજબ જ કરવામાં આવે છે. તેથી, વસિયત ન બની હોય તેવા કિસ્સામાં કાયદાના નિયમો લાગુ પડે છે, જ્યારે વસિયત હોય ત્યારે તેના આધારે નિકાલ થાય છે, પરંતુ વિદેશી નાગરિકતા હોવાના કારણે દીકરીના હક્કને છીનવી શકાતો નથી.

બીજી બાજુ, કૃષિ જમીન કે ફાર્મહાઉસ જેવા મામલાઓમાં કાયદાકીય જોગવાઈઓ થોડી અલગ અને વિશિષ્ટ રહે છે. ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ એક્ટ (FEMA) હેઠળ સામાન્ય રીતે એનઆરઆઈ કે ઓસીઆઈ કાર્ડધારકો ભારતની અંદર નવી કૃષિ ભૂમિ ખરીદી શકતા નથી, પરંતુ જ્યારે વાત વારસામાં જમીન મેળવવાની હોય ત્યારે નિયમો અલગ બને છે. ફેમાની જોગવાઈઓ અંતર્ગત ભારતમાં રહેતી વ્યક્તિ પાસેથી વારસામાં કૃષિ ભૂમિ મેળવવાની છૂટ મળે છે. જો કે, આ બાબતમાં સંબંધિત રાજ્યના પોતાના વિશેષ જમીન સુધારણા અને ઉત્તરાધિકાર કાયદાઓ પણ લાગુ પડતા હોય છે. આથી, કોઈપણ વિવાદાસ્પદ કે જટિલ પરિસ્થિતિમાં પારિવારિક મિલકતના દસ્તાવેજો, કેન્દ્રીય ઉત્તરાધિકાર કાયદો અને તે રાજ્યના સ્થાનિક નિયમોનું ઊંડાણપૂર્વક અધ્યયન કરવું અનિવાર્ય બની જાય છે.

LATEST ARTICLES