પ્રસિદ્ધ વૈજ્ઞાનિક જર્નલ 'સાયન્ટિફિક રિપોર્ટ્સ'માં પ્રકાશિત થયેલા એક ચોંકાવનારા અભ્યાસ મુજબ, ઉત્તર નેપાળ, દક્ષિણ-પૂર્વ તિબેટ અને ભારતના ઉત્તરાખંડના અત્યંત સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં વર્ષ ૨૦૧૬ થી ૨૦૨૩ દરમિયાન જોખમી ક્ષેત્રોમાં બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓમાં ૪૫ ટકાનો જંગી વધારો થયો છે. ખાસ કરીને ગ્લેશિયર ઝીલો ફૂટવાના સંભવિત જોખમવાળા વિસ્તારોમાં તો બાંધકામની ગતિ ૭૮ ટકા જેટલી ઊંચી નોંધાઈ છે. બ્રિટન, નેપાળ અને ભારતના નવ જેટલા પ્રખર શોધકર્તાઓની ટીમે નદીઓના વહેણ ક્ષેત્રો અને ૧૩૬૦ જેટલી ગ્લેશિયર ઝીલોની આસપાસના માળખાઓનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ કરીને આ ભયજનક તથ્યો બહાર લાવ્યા છે.
વિકાસના નામે નિયમોની સરેઆમ અવગણના કરીને આ સંવેદનશીલ પર્વતીય વિસ્તારોમાં હોટેલો, મોટા રિસોર્ટ્સ, રિયલ એસ્ટેટ પ્રોજેક્ટ્સ અને ભારે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું આંધ્રદુધ નિર્માણ થઈ રહ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે કુદરતી આપત્તિઓના સીધા દાયરામાં આવી ગયેલા લોકોનો આંકડો માત્ર ૩ લાખ જ નહીં, પરંતુ વાસ્તવિક પરિસ્થિતિમાં આ સંખ્યા તેના કરતાં પણ અનેકગણી વધારે હોઈ શકે છે. હિમાલયનું આ નાજુક પારિસ્થિતિક તંત્ર (ઇકોસિસ્ટમ) માનવસર્જિત દબાણને કારણે હવે વહન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી રહ્યું છે, જેના પરિણામે સમગ્ર પ્રદેશ કાયમી જોખમની ઝપેટમાં આવી ગયો છે.
આ સંશોધનના ભયાનક સંકેતો તાજેતરની કુદરતી દુર્ઘટનાઓમાં સાચા સાબિત થયા છે, જેમાં નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂર અને બુઢી ગંડકી નદીમાં અચાનક આવેલા પ્રલયે સેંકડો ઘરો અને પુલોને તબાહ કરી દીધા છે. ઊંચાઈવાળા ક્ષેત્રોમાં ભારે વરસાદને કારણે ભૂસ્ખલન અને માટી-ખડકો ખસકવાની ઘટનાઓમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે, જે માનવજીવન માટે મોટો ખતરો બની ગયો છે. જો સમયસર આ અવિચારી બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ પર કડક પ્રતિબંધો લાદવામાં નહીં આવે, તો હિમાલયી ક્ષેત્રે કોઈપણ સમયે એક મોટી માનવીય અને પર્યાવરણીય હોનારતનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
