પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી એકવાર યુદ્ધના વાદળો ઘેરાઈ રહ્યા છે અને તેની સીધી અસર આપણા અને તમારા રસોડાથી લઈને દેશના અર્થતંત્ર સુધી દેખાઈ રહી છે. હાલ પરિસ્થિતિ એવી છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $115ને પણ વટાવી ગયા છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઈલની જરૂરિયાતોના લગભગ 90% હિસ્સો આયાત કરે છે, એટલે કે બહારના દેશોમાંથી મંગાવે છે. ગણિત સાદું છે કે તેલના ભાવમાં માત્ર $1નો વધારો થાય તો પણ દેશના આયાત બિલમાં લગભગ ₹18,000 કરોડનો ભારેખમ વધારો થઈ જાય છે. આ વૈશ્વિક સંકટની સીધી અસર આવનારા દિવસોમાં સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર કેવી પડશે તે સમજવું જરૂરી છે.
આ યુદ્ધના જોખમને કારણે દરિયાઈ માર્ગે થતા પરિવહનનો ખર્ચ પણ અનેકગણો વધી ગયો છે. આંકડા જોઈએ તો 40 ફૂટના કન્ટેનરનું ભાડું જે અગાઉ $1,746 આસપાસ હતું, તે હવે સીધું વધીને $4,585 સુધી પહોંચી ગયું છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયાના બંદરો માટે તો કન્ટેનરના ભાડા $800થી કૂદીને સીધા $8,000 થી $10,000 સુધી પહોંચી ગયા છે. હોરમૂઝની સામુદ્રધુની જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં જહાજોની અવરજવર જોખમી બનવાથી ભારતની નિકાસ અને રોજબરોજની ચીજવસ્તુઓની સપ્લાય ચેઇન સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગઈ છે. ઓક્ટોબર મહિનામાં તો કાચા તેલનો સરેરાશ ભાવ પ્રતિ બેરલ $120 સુધી પહોંચી ગયો હતો, જે છેલ્લા 12 વર્ષનો સૌથી મોટો રેકોર્ડ છે.
આ સ્થિતિમાં મોટો સવાલ એ થાય કે શું પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રોજિંદી ચીજવસ્તુઓ વધુ મોંઘી થશે? ઇન્ટરનેશનલ માર્કેટમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઊંચા હોવાથી સરકારી તેલ કંપનીઓ પર મોટું દબાણ છે. જોકે સરકારે ટેક્સ ઘટાડીને થોડી રાહત આપી છે, છતાં જો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આટલા ઊંચા જ રહેશે તો આગામી સમયમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ભાડા-ભાડામાં વધારો થવાની પૂરી શક્યતા છે. જોકે સારા સમાચાર એ છે કે આ વખતે ભારત સરકાર પહેલા કરતા વધુ મજબૂત સ્થિતિમાં છે. અગાઉ નીચા ભાવોનો લાભ લઈને સરકારે અને ખાતર કંપનીઓએ આગામી સીઝન માટે ઈંધણ અને ખાતરનો પૂરતો જથ્થો અગાઉથી જ ખરીદી લીધો છે. વળી, RBI તરફથી મળેલો સારો ડિવિડન્ડ અને મજબૂત ટેક્સ કલેક્શન દેશને આર્થિક સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે, જેથી કટોકટી સામે લડવામાં સરળતા રહે.
