સંજય લીલા ભણસાલીની આગામી ફિલ્મ 'લવ એન્ડ વોર'ના પોસ્ટરમાં વિકી કૌશલનો હોઠમાં સિગારેટ દબાવેલો રફ અને રહસ્યમય અંદાજ સામે આવતા જ તે ભારે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. આ અગાઉ 'એનિમલ'માં રણબીર કપૂર અને 'ધુરંધર'માં રણવીર સિંહના લુકમાં પણ આવી જ શૈલી જોવા મળી ચૂકી છે. આ બાબત સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે આજના સિનેમામાં સિગારેટ માત્ર ધૂમ્રપાનની આદત પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ તે પાત્રના વિશિષ્ટ મિજાજ, અડધી ઓળખ અને વલણને દર્શાવતું અત્યંત પ્રભાવશાળી દ્રશ્ય માધ્યમ બની ગઈ છે. ખાસ કરીને ફિલ્મના પ્રમોશનલ પોસ્ટરોમાં પાત્ર તરફ દર્શકોનું ધ્યાન ખેંચવા અને ડાર્કનેસ ઊભી કરવા માટે આ શૈલીનો સુનિયોજિત ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
ભારતીય ફિલ્મોના ઈતિહાસમાં સિગારેટનો સંબંધ સમય સાથે નિરંતર બદલાતો રહ્યો છે. શરૂઆતના તબક્કામાં પડદા પર ધૂમ્રપાન માત્ર વિલન, ચરિત્રની નબળાઈ કે ચોક્કસ સામાજિક સ્તર પૂરતું સીમિત હતું. જોકે, સિત્તેરના દાયકામાં અમિતાભ બચ્ચનના 'એન્ગ્રી યંગ મેન'ના ઉદભવ સાથે સિગારેટ સિસ્ટમ સામેના આક્રોશ, એકલતા અને વિદ્રોહનું પ્રતીક બની ગઈ હતી. સામાજિક વર્ગ દર્શાવવા માટે ગરીબ મજૂર માટે બીડી, મધ્યમ વર્ગ માટે સિગારેટ અને શક્તિશાળી અમીરો માટે સિગાર દ્રશ્ય કોડ બન્યા. ત્યારબાદ 'દેવદાસ' જેવા સિનેમામાં તે વિરહ, માનસિક વેદના અને આત્મઘાતી દર્દની ભાષા બનીને ઊભરી આવી, જ્યાં ધુમાડો પાત્રના અંદરથી તૂટેલા મનોભાવોને રજૂ કરતો હતો.
વર્તમાન સમયમાં ગેંગસ્ટર અને એન્ટી-હીરો પાત્રોને કાયદાની પરવા કર્યા વગર જીવતા દર્શાવવા સિગારેટનો ઉપયોગ અવિરત વધ્યો છે. વાર્તાના ભાગરૂપે માનસિક તણાવ કે પાત્રની નકારાત્મક બાજુ દર્શાવવી તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જ્યારે તેને સ્ટારડમ, પૃષ્ઠભૂમિ સંગીત અને સ્વેગ સાથે ગ્લેમરાઇઝ કરીને પીરસવામાં આવે છે ત્યારે તે યુવા દર્શકો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની જાય છે, જે ચિંતાજનક પાસું ગણાય. આમ, હિંદી સિનેમાની સફરમાં સિગારેટ ક્યારેક વિલનની ઓળખ, ક્યારેક પીડા અને ક્યારેક સત્તાનું પ્રતીક બનીને નવા નવા અર્થો સાથે સતત રજૂ થતી રહી છે.
