ઓડિશાના નવનિયુક્ત રાજ્યપાલ વ્રજ મોહન રામના એક વિવાદાસ્પદ નિવેદન બાદ દેશભરમાં રાજ્યપાલ પદની બંધારણીય સ્વાયત્તતા અને તટસ્થતા અંગે નવી ચર્ચા છેડાઈ ગઈ છે. પદના શપથ લેતાં પહેલાં જ તેમણે રાજ્યના અનુસૂચિત જાતિ સમુદાય વચ્ચે પક્ષનું સંગઠન મજબૂત કરવા અને ચૂંટણીમાં પક્ષને મહત્તમ મતો અપાવવા કામ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. આ નિવેદનનો વિડિયો વાયરલ થતાં જ વિપક્ષોએ આકરા પ્રહારો કર્યા છે. વિપક્ષી દળોનું કહેવું છે કે, સર્વોચ્ચ બંધારણીય પદ પર બિરાજમાન થનાર વ્યક્તિ તરફથી ખુલ્લેઆમ પક્ષીય રાજકારણની વાત કરવી તે બંધારણીય મર્યાદાઓ અને ન્યાયિક નિષ્પક્ષતા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કરે છે.
રાજ્યપાલોની પક્ષપાતી ભૂમિકા અને સત્તાધારી પક્ષના હિતોને પ્રાધાન્ય આપવાના વિવાદો ભારતીય લોકશાહીમાં અગાઉ પણ અનેક વખત સામે આવ્યા છે. ભૂતકાળમાં આંધ્રપ્રદેશના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી એન. ટી. રામારાવ જ્યારે અમેરિકામાં હૃદયની સારવાર લઈ રહ્યા હતા, ત્યારે રાજ્યપાલ ઠાકુર રામલાલે ફ્લોર ટેસ્ટ યોજ્યા વિના જ તેમની સરકાર બરખાસ્ત કરીને બળવાખોર નેતાને મુખ્યમંત્રી બનાવી દીધા હતા. જોકે, ભારે જનઆક્રોશના પગલે રાજ્યપાલે રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું અને મુખ્યમંત્રીને પુનઃસ્થાપિત કરાયા હતા. આ જ રીતે બિહારમાં રાજ્યપાલ બુટા સિંહે ધારાસભ્યોની ખરીદ-વેચાણની આશંકા દર્શાવી વિધાનસભાની પ્રથમ બેઠક મળે તે પહેલાં જ ગૃહ ભંગ કરવાની ભલામણ કરી હતી, જેને સર્વોચ્ચ અદાલતે રાજકીય પ્રેરિત અને ગેરબંધારણીય ઠેરવી હતી.
આવી જ ઘટના ઝારખંડમાં પણ બની હતી, જ્યારે તત્કાલીન રાજ્યપાલ સૈયદ સિબ્તે રઝીએ બહુમતી ધરાવતા ગઠબંધનની અવગણના કરીને લઘુમતી ધરાવતા પક્ષના નેતા શિબુ સોરેનને સરકાર રચવા આમંત્રણ આપ્યું હતું. સર્વોચ્ચ અદાલતના તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપથી ફ્લોર ટેસ્ટ યોજાયો અને માત્ર નવ દિવસમાં જ સોરેન સરકાર પડી ભાંગી હતી. ભારતીય બંધારણમાં રાજ્યપાલનું પદ પક્ષીય રાજકારણથી પર અને લોકશાહીના રક્ષક સમાન માનવામાં આવે છે, પરંતુ જ્યારે પણ આ પદ દળગત હિતો માટે વપરાય છે ત્યારે લોકતાંત્રિક મૂલ્યોને ઊંડો આઘાત પહોંચે છે.
