પશ્ચિમ બંગાળના વન્યજીવ સંરક્ષણના ઇતિહાસમાં એક નવો સુવર્ણ અધ્યાય ઉમેરાયો છે. ઉત્તર બંગાળમાં આવેલા પ્રસિદ્ધ બક્સા વાઘ અભયારણ્યમાં વાઘોની વસ્તી પુનઃ સ્થાપિત કરવાના બહુપ્રતીક્ષિત પ્રોજેક્ટ હેઠળ બિહારથી લાવવામાં આવેલી એક તંદુરસ્ત પુખ્ત વાઘણને કુદરતી રહેઠાણમાં સુરક્ષિત રીતે મુક્ત કરવામાં આવી છે. લાંબા સમયથી બક્સાના ગાઢ જંગલોમાં વાઘની કાયમી હાજરી લગભગ નહિવત થઈ ગઈ હતી, જેને પગલે કેન્દ્રીય વન વિભાગ અને રાષ્ટ્રીય વાઘ સંરક્ષણ સત્તામંડળના સંયુક્ત માર્ગદર્શન હેઠળ આ પુનર્વસન કાર્યક્રમ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે. આ મહત્વકાંક્ષી પગલાથી આ વિસ્તારમાં પરિસ્થિતિકીય સંતુલન ફરી સ્થાપિત થવાની પ્રબળ આશા જાગી છે.
આ વાઘણને બિહારના વાલ્મીકિ અભયારણ્યમાંથી અત્યંત સાવચેતીપૂર્વક અને વિશેષ વાતાવરણ નિયંત્રિત વાહનમાં બક્સા ખાતે પહોંચાડવામાં આવી હતી. મુક્ત કરતા પહેલા વન્યજીવ તબીબો દ્વારા તેણીનું વિગતવાર શારીરિક પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેણી સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ હોવાનું જણાતાં જંગલના વિશેષ સુરક્ષિત વિસ્તારમાં છોડવામાં આવી હતી. વાઘણની પ્રત્યેક ક્ષણની ગતિવિધિઓ, શિકાર કરવાની ક્ષમતા અને નવા ભૌગોલિક પર્યાવરણ સાથેના અનુકૂલન પર ચોવીસે કલાક રેડિયો કોલર અને ટ્રેપ કેમેરા દ્વારા નજર રાખવામાં આવી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટની સફળતા માટે વન વિભાગ દ્વારા અગાઉથી જ જંગલમાં તૃણભક્ષી પ્રાણીઓની પૂરતી ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી હતી.
બક્સા અભયારણ્યમાં વાઘ પુનર્વસનની આ પહેલ આવનારા દિવસોમાં સ્થાનિક પર્યાવરણ અને જૈવવિવિધતા માટે વરદાન સાબિત થશે. આગામી તબક્કામાં અહીં નર વાઘ સહિત અન્ય વાઘોને પણ લાવવાની યોજના છે, જેથી એક સ્વસ્થ પ્રજનન ક્ષમતા ધરાવતો સમૂહ વિકસાવી શકાય. વાઘની હાજરીથી માત્ર જંગલની ખાદ્ય શૃંખલા જ મજબૂત નહીં બને, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે કુદરતી પ્રવાસન ઉદ્યોગને પણ ભારે વેગ મળશે, જેનાથી આસપાસના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નવી આર્થિક તકો ઊભી થશે. વનતંત્ર દ્વારા માનવ અને વન્યજીવ વચ્ચેનો સંઘર્ષ ટાળવા માટે સ્થાનિક સમુદાયોને વિશ્વાસમાં લઈને સતત જાગૃતિ અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે.
