વિશ્વભરમાં દર વર્ષે ૧૦ ઓક્ટોબરના દિવસને 'વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસની ઉજવણીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લોકોમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે જાગૃતિ કેળવવાનો અને માનસિક સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહેલા લોકોને યોગ્ય માર્ગદર્શન તેમજ સહાય પૂરી પાડવાનો છે. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે આશરે ૪૭ કરોડથી વધુ લોકો ચિંતા અને ગભરામણ એટલે કે એન્ઝાયટી ડિસઓર્ડર જેવી ગંભીર સમસ્યાઓથી પીડાઈ રહ્યા છે. ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આટલી મોટી સંખ્યા હોવા છતાં મોટાભાગના દર્દીઓ સામાજિક ડર, સંકોચ અથવા યોગ્ય સુવિધાઓના અભાવે સમયસર સારવાર મેળવી શકતા નથી. આ વખતે માનસિક સ્વાસ્થ્ય અંગેના નિર્ણયોમાં અસરગ્રસ્ત લોકોના વાસ્તવિક અનુભવોને જોડવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
તબીબી નિષ્ણાતોના મતે સામાન્ય ચિંતા અને માનસિક વિકાર વચ્ચે મોટો ભેદ હોય છે. જ્યારે સામાન્ય ચિંતા રોજિંદા જીવનની કામગીરી અને સંબંધો પર નકારાત્મક અસર પાડવા લાગે, ત્યારે તે ગંભીર વિકારનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. આ સમસ્યાના મુખ્ય લક્ષણોમાં સતત અજંપો, બેચેની, અનિદ્રા, હૃદયના ધબકારા અચાનક વધી જવા, સ્નાયુઓમાં તણાવ, વધુ પડતો પરસેવો થવો અને નકારાત્મક વિચારો પર કાબૂ ન રહેવો વગેરે સામેલ છે. લાંબા સમય સુધી આ સ્થિતિ રહેવાથી શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પણ જોખમાય છે અને પાચનતંત્ર તેમજ હૃદય સંબંધિત બીમારીઓનું જોખમ વધી જાય છે.
વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ આ સમસ્યાના નિવારણ માટે સ્વ-સંભાળ અને પુરાવા-આધારિત વૈજ્ઞાનિક સારવાર પદ્ધતિઓ અપનાવવાની ભલામણ કરી છે. તંદુરસ્ત જીવનશૈલી અપનાવીને આ તકલીફમાંથી ઘણી રાહત મેળવી શકાય છે. દૈનિક યોગ, પ્રાણાયામ, પૂરતી ઊંઘ, પૌષ્ટિક આહાર અને નિયમિત હળવી કસરતો મનને શાંત રાખવામાં ખૂબ મદદરૂપ સાબિત થાય છે. આ ઉપરાંત નકારાત્મક વાતાવરણ અને કેફી પદાર્થોથી દૂર રહેવું જરૂરી છે. જો સમસ્યા વધુ ગંભીર બને તો મનોચિકિત્સક કે કાઉન્સેલરની સલાહ લેવામાં સહેજ પણ સંકોચ ન કરવો જોઈએ. થેરાપી અને યોગ્ય તબીબી સારવાર દ્વારા દર્દી ફરીથી સામાન્ય અને ખુશહાલ જીવન જીવી શકે છે.
